Υποσημειώσεις — Πλήρης Κατάλογος
Πυλώνας Ι — Σύστημα Απονομής Δικαιοσύνης [1–51]
[1]
Μια επισκόπηση του θεσμικού πλαισίου και για τους τέσσερις πυλώνες μπορείτε να βρείτε εδώ .↑
[2]
Διαγράμματα 48 και 50, πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2026 και 51 και 53, πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2024. Το επίπεδο της εκλαμβανόμενης ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης κατηγοριοποιείται ως εξής: πολύ χαμηλό (κάτω από το 30 % όσων απάντησαν θεωρούν ότι η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης είναι αρκετά καλή και πολύ καλή)· χαμηλό (μεταξύ 30-39%), μέτριο (μεταξύ 40-59%), υψηλό (μεταξύ 60-75%), πολύ υψηλό (πάνω από 75%).↑
[3]
Έκθεση του 2024 για το κράτος δικαίου, Ελλάδα, σ. 3-4.↑
[4]
Επίσκεψη στην Ελλάδα, Συμβούλιο της Επικρατείας, Ελεγκτικό Συνέδριο και Άρειο Πάγο. Ένωση Δικαστών του Ελεγκτικού Συνεδρίου, γραπτές εισηγήσεις, σ. 1. Ορισμένοι διορισμοί επέκριναν επίσης ορισμένα ενδιαφερόμενα μέρη: Ένωση δικαστών και εισαγγελέων (2025α)· Ένωση διοικητικών δικαστών· Κέντρο Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου (2026) και Κοινωνία των Πολιτών (2026α), γραπτές εισηγήσεις, σ. 3,8 και 13-14.↑
[5]
Ειδικότερα, για τους διορισμούς του προέδρου, των αντιπροέδρων και του γενικού εισαγγελέα του Ανωτάτου Δικαστηρίου· αντιπροέδρους του Συμβουλίου της Επικρατείας, καθώς και τον Γενικό Επίτροπο του Ελεγκτικού Συνεδρίου και τον Γενικό Επίτροπο των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων. Ελληνική Κυβέρνηση (2026γ).↑
[6]
Τον Φεβρουάριο του 2026 ξεκίνησε η διαδικασία συνταγματικής αναθεώρησης. Ελληνική Κυβέρνηση (2026β), σ. 6· Επίσκεψη στην Ελλάδα, Ελεγκτικό Συνέδριο, Δικαστικές ενώσεις, Ελληνικοί Δικηγορικοί Σύλλογοι.↑
[7]
Σύμφωνα με το Σύνταγμα, η θητεία των προέδρων των ανώτατων δικαστηρίων περιορίζεται σε τέσσερα χρόνια. Επίσκεψη στην Ελλάδα, το Υπουργείο Δικαιοσύνης και το Ελεγκτικό Συνέδριο· Ένωση Δικαστών του Ελεγκτικού Συνεδρίου και Ένωση Διοικητικών Δικαστών (2026), γραπτές εισηγήσεις, σ. 2 και 2-3 αντίστοιχα.↑
[8]
Συμβούλιο της Επικρατείας (2026).↑
[9]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026β), σ. 6.↑
[10]
Επίσκεψη στην Ελλάδα, Δικαστικές ενώσεις, Συμβούλιο της Επικρατείας και Ελεγκτικό Συνέδριο.↑
[11]
CCBE (2026), γραπτή εισήγηση, σ. 110.↑
[12]
Η ομάδα εργασίας, η οποία συστάθηκε από το Υπουργείο Δικαιοσύνης, απαρτίζεται από δικαστές, δικηγόρους, συμβολαιογράφους και δικαστικούς επιμελητές. Ελληνική Κυβέρνηση (2026α), γραπτή εισήγηση, σ. 21. Έκθεση του 2024 για το κράτος δικαίου, Ελλάδα, σ. 8.↑
[13]
CCBE (2026), γραπτή εισήγηση, σ. 125· Ολομέλεια των Δικηγορικών Συλλόγων (2026β).↑
[14]
Ένωση Δικαστών και Εισαγγελέων (2025β) και (2025γ)· EAJ (2026).↑
[15]
CCBE (2026), γραπτή εισήγηση, σ. 15 και 111.↑
[16]
Διαγράμματα 40 και 41, Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2026· Ευρωπαϊκό Εξάμηνο 2026, Ελλάδα, σ. 4 και 71.↑
[17]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026α) και (2026γ), γραπτή εισήγηση, σ. 32-36. Σύμφωνα με την κυβέρνηση, 28 από τα 39 ορόσημα μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων που σχετίζονται με το κράτος δικαίου και την επιτάχυνση της απονομής δικαιοσύνης είχαν υλοποιηθεί πλήρως τον Μάιο του 2026, ενώ τα υπόλοιπα αναμένεται να υλοποιηθούν εγκαίρως.↑
[18]
Από τον Ιανουάριο του 2026, τα έγγραφα της κτηματολογικής υπόθεσης υποβάλλονται ηλεκτρονικά, με παράταση σε όλες τις τακτικές διαδικασίες τον Απρίλιο του 2026.↑
[19]
Ο εικονικός βοηθός θα κατηγοριοποιεί και θα ομαδοποιεί εκκρεμείς δικαστικές υποθέσεις, θα αντιμετωπίζει νομικά ζητήματα, θα αναζητά σχετική νομολογία μέσω διαδραστικού διαλόγου με τους χρήστες και θα συντάσσει πρότυπα δικαστικών αποφάσεων.↑
[20]
CCBE (2026), γραπτή εισήγηση, σ. 121· Κοινωνία των πολιτών (2026β), σ. 6. Επίσκεψη στη χώρα, Εισαγγελείς. Βλέπε επίσης πυλώνα ΙΙ σχετικά με τη δημιουργία ψηφιακού μητρώου για υποθέσεις διαφθοράς.↑
[21]
ENCJ (2026), γραπτή εισήγηση, σ. 26.↑
[22]
Επίσκεψη στην Ελλάδα, Σύλλογος Συμβολαιογράφων.↑
[23]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026γ).↑
[24]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026α και 2026β), σ. 41 και 7 αντίστοιχα.↑
[25]
Επίσκεψη χώρας στην Ελλάδα, Επιχειρηματικές ενώσεις.↑
[26]
Διάγραμμα 27, Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2026.↑
[27]
Ο νέος δικαστικός χάρτης και οι αλλαγές στην ποινική δικονομία έχουν αυξήσει τους μονομελείς σχηματισμούς, αυξάνοντας έτσι τη ζήτηση για εισαγγελικούς πόρους για την υποστήριξη πρόσθετων ακροάσεων. Ελληνική Κυβέρνηση (2026α), γραπτή εισήγηση, σ. 36 και 44. Στην Ελλάδα υπάρχουν έξι εισαγγελείς ανά 100 000 κατοίκους (ενωσιακός μέσος όρος: 14,5).↑
[28]
Οι εισαγγελείς χαιρέτισαν τις νέες εισαγγελικές θέσεις, αλλά σημείωσαν ότι η εφαρμογή απαιτεί χρόνο. Επίσκεψη χώρας στην Ελλάδα, Εισαγγελείς.↑
[29]
Δικαστικές ενώσεις (2025).↑
[30]
Ενώ η Ελλάδα έχει τον υψηλότερο αριθμό δικαστών ανά κάτοικο στην ΕΕ (διάγραμμα 36, πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2026), η αναλογία δικαστών προς δικαστικούς υπαλλήλους (1:1,2) παραμένει κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ (1:3). Ένωση Διοικητικών Δικαστών (2026), γραπτή εισήγηση, σ. 1· Επίσκεψη σε χώρες, Δικαστικές ενώσεις, Δικηγορικούς Συλλόγους Ελλάδος και Επιχειρηματικές Ενώσεις. Έκθεση του 2024 για το κράτος δικαίου, Ελλάδα, σ. 7. Γενικός Επίτροπος των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων (2026), σ. 31.↑
[31]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026α), γραπτή εισήγηση, σ. 39.↑
[32]
Έκθεση του 2023 για το κράτος δικαίου, Ελλάδα, σ. 7-8. Σύμφωνα με το προηγούμενο σύστημα, οι δικαστές ταξίδευαν από γειτονικές να διεξάγουν δικαστικές συνεδριάσεις σε καθορισμένες ημέρες κάθε μήνα σε προσωρινές «μεταβατικές» τοποθεσίες δικαστηρίων. Αυτές οι έδρες των δικαστηρίων θα αντικατασταθούν πλέον από μόνιμα γραφεία τηλεματικής-απομακρυσμένους κόμβους για εικονικές ακροάσεις.↑
[33]
Ένωση Διοικητικών Δικαστών και Κέντρο Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου (2026), γραπτές εισηγήσεις, σ. 3-4 και 12 αντίστοιχα.↑
[34]
Γενικός Επίτροπος των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων (2026), σ. 72-78.↑
[35]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026β), σ. 7-8. Επίσκεψη στην Ελλάδα, Ελληνικοί Δικηγορικοί Σύλλογοι.↑
[36]
Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2026, διαγράμματα 5 και 10.↑
[37]
Ευρωπαϊκό Εξάμηνο 2026, Ελλάδα, σ. 4, 13, 14 και 71.↑
[38]
Έκθεση του 2025 για το κράτος δικαίου, Ελλάδα, σ. 5. Η ενοποίηση του πρώτου βαθμού δικαιοδοσίας με την Η συγχώνευση των ειρηνοδικείων και των πρωτοδικείων διπλασίασε τον αριθμό των πρωτοβάθμιων δικαστών σε 2100.↑
[39]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026α), γραπτή εισήγηση, σ. 26.↑
[40]
Επίσκεψη στην Ελλάδα, Άρειος Πάγος, Ένωση Δικαστών και Εισαγγελέων και Δικηγορικοί Σύλλογοι Ελλάδας. Κέντρο Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου (2026), γραπτή εισήγηση, σ. 12.↑
[41]
Επίσκεψη στην Ελλάδα, Συμβούλιο της Επικρατείας. Ελληνική Κυβέρνηση (2026γ).↑
[42]
CCBE (2026), Ελλάδα, σ. 120· Επίσκεψη στην Ελλάδα, Ένωση Συμβολαιογράφων, Δικηγορικοί Σύλλογοι Ελλάδος, Άρειος Πάγος και Ένωση Δικαστών και Εισαγγελέων. Έκθεση του 2025 για το κράτος δικαίου, Ελλάδα, σ. 6.↑
[43]
Την ψηφιακή πλατφόρμα διαχειρίζεται ο Σύλλογος Συμβολαιογράφων Εφετείων Αθηνών, Πειραιά, Αιγαίου και Δωδεκανήσου, υπό την εποπτεία του Υπουργείου Δικαιοσύνης. Κατά τη διάρκεια μιας πρώτης φάσης, οι νέοι κανόνες ισχύουν μόνο για θανάτους μετά την 1η Νοεμβρίου 2025. Από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026, οι συμβολαιογράφοι θα χειρίζονται όλες τις υποθέσεις, ανεξάρτητα από την ημερομηνία θανάτου. Επίσκεψη στην Ελλάδα, Σύλλογος Συμβολαιογράφων.↑
[44]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026α), γραπτή εισήγηση, σ. 50. Οι δικαστές τοποθετούνται σε αυτά τα τμήματα σε αποκλειστική βάση για καθορισμένη θητεία, ανανεώσιμη, βάσει αντικειμενικών κριτηρίων που συνδέονται με την πείρα και τις επιδόσεις.↑
[45]
Επίσκεψη χώρας στην Ελλάδα, Επιχειρηματικές ενώσεις.↑
[46]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026α), γραπτή εισήγηση, σ. 43, 46-47.↑
[47]
Σε κάθε δικαστή ανατίθεται μέγιστος αριθμός φακέλων υποθέσεων. Για τους δικαστές των πολιτικών δικαστηρίων, τα όρια είναι 150 υποθέσεις ετησίως σε πρώτο βαθμό και 70 υποθέσεις ετησίως σε δεύτερο βαθμό.↑
[48]
Ένωση Διοικητικών Δικαστών (2026), γραπτή εισήγηση, σ. 1· Επίσκεψη στη χώρα, Δικαστικές ενώσεις.↑
[49]
Απόφαση του ΕΔΔΑ, προσφυγή 34012/20, Vervele κατά Ελλάδας .↑
[50]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026β), σ. 44-45.↑
[51]
Επίσκεψη στην Ελλάδα, Ελληνικοί Δικηγορικοί Σύλλογοι.↑
Πυλώνας ΙΙ — Καταπολέμηση Διαφθοράς [52–111]
[52]
Το επίπεδο της εκλαμβανόμενης διαφθοράς κατηγοριοποιείται ως εξής: χαμηλό (άνω του 79)· σχετικά χαμηλό (μεταξύ 79-60), σχετικά υψηλό (μεταξύ 59-50), υψηλό (κάτω από 50).↑
[53]
Το 2021 η βαθμολογία ήταν 49, ενώ το 2025 η βαθμολογία είναι 50. Η βαθμολογία αυξάνεται/μειώνεται σημαντικά όταν αλλάζει περισσότερους από πέντε βαθμούς. βελτιώνεται/επιδεινώνεται (μεταβολές μεταξύ 4-5 μονάδων) και είναι σχετικά σταθερή (μεταβολές από 1-3 μονάδες) τα τελευταία πέντε χρόνια.↑
[54]
Στοιχεία από το Ειδικό Ευρωβαρόμετρο 573 (2026) και το Έκτακτο Ευρωβαρόμετρο 582 (2026).↑
[55]
NTA (2026β), σ. 4.↑
[56]
Επίσκεψη χώρας Ελλάδα, NTA .↑
[57]
NTA (2026β), σ. 1-6.↑
[58]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026γ), σ. 14.↑
[59]
NTA (2026α), σ. 2.↑
[60]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026α), γραπτή εισήγηση, σ. 54.↑
[61]
Επίσκεψη στην Ελλάδα, Οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών.↑
[62]
Η έκθεση του 2025 για το κράτος δικαίου συνέστησε στην Ελλάδα «να συνεχίσει τις προσπάθειες για τη δημιουργία ισχυρού ιστορικού επιδόσεων όσον αφορά τις διώξεις και τις τελεσίδικες αποφάσεις σε υποθέσεις διαφθοράς, συμπεριλαμβανομένης της διαφθοράς υψηλού επιπέδου». Έκθεση του 2025 για το κράτος δικαίου, Ελλάδα, σ. 2. Το 2025, το 2024 και το 2023 είχε αξιολογηθεί προηγουμένως κάποια πρόοδος όσον αφορά τη σύσταση αυτή.↑
[63]
Ελληνική Αστυνομία (2026), γραπτή εισήγηση, σ. 1.↑
[64]
Σύμφωνα με τα στοιχεία που προσκόμισε η κυβέρνηση, πρόκειται για συνολικά 462 εκκρεμείς υποθέσεις, που αντιπροσωπεύουν σημαντική συσσώρευση εκκρεμοτήτων. Ελληνική Κυβέρνηση (2026β), συμπληρωματικές γραπτές εισηγήσεις, παράρτημα, σ. 2.↑
[65]
Οι υποθέσεις χρονολογούνται από το 2021, το 2022, το 2024 και το 2025.↑
[66]
Επίσκεψη χώρας στην Ελλάδα, Εισαγγελείς.↑
[67]
ENNHRI (2026), σ. 36-37.↑
[68]
Ν. 5282/2026, Ελληνική Κυβέρνηση (2026β), σ. 14 και παράρτημα πυλώνα ΙΙ, σ. 3.↑
[69]
Κοινή υπουργική δήλωση, ΚΥΑ 39597/01.07.2026, ΦΕΚ Β' 4189/ 09.07.2026.↑
[70]
Η εποπτεία της λειτουργίας του μητρώου ανατίθεται σε τριμελή επιτροπή του Υπουργείου Δικαιοσύνης, υπό την προεδρία του Εισαγγελέα Οικονομικού Εγκλήματος. Ελληνική Κυβέρνηση (2026α), γραπτή εισήγηση, σ. 11.↑
[71]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026γ), σ. 13-14.↑
[72]
Η κυβέρνηση θεωρεί ότι έχει ικανοποιήσει τα αιτήματα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας σχετικά με τη στελέχωση, τη χρηματοδότηση και τη διοικητική υποστήριξη. Ελληνική Κυβέρνηση (2026γ), σ. 18.↑
[73]
Σε άλλες τέσσερις περιπτώσεις, δεν χορηγήθηκε άδεια. Το καθεστώς βουλευτικής ασυλίας προστατεύει τους βουλευτές από δίωξη μόνο για πράξεις που συνδέονται με τα καθήκοντά τους. Για άσχετα αδικήματα, οι έρευνες προχωρούν χωρίς άρση της ασυλίας, αλλά η δίωξη και η δίκη απαιτούν την άρση της ασυλίας από το Κοινοβούλιο. Ελληνική Κυβέρνηση (2026β), σ. 23. Σχετικά με την ασυλία των μελών της κυβέρνησης, βλέπε επίσης πυλώνα IV . Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία αναφέρει ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι επιχειρησιακές καθυστερήσεις, η έλλειψη πόρων και η ασυλία των μελών της κυβέρνησης είχαν αντίκτυπο στην ικανότητα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας και των εθνικών εισαγγελέων να διερευνούν και να διώκουν αποτελεσματικά τη διαφθορά υψηλού επιπέδου. Η απόφαση του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου του Ανωτάτου Δικαστηρίου να ανανεώσει τη θητεία τριών Ευρωπαίων εντεταλμένων εισαγγελέων για δύο έτη προκάλεσε αντιδράσεις από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία. EPPO (2026), γραπτές εισηγήσεις, σ. 19.↑
[74]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026γ), σ. 24.↑
[75]
Επίσκεψη στην Ελλάδα, Ελληνική Αστυνομία.↑
[76]
Επίσκεψη στην Ελλάδα, Ελληνική Αστυνομία.↑
[77]
Επίσκεψη στην Ελλάδα, Κοινοβουλευτική Επιτροπή για τη Διερεύνηση της Δήλωσης Περιουσιακών Στοιχείων ( CIDA ).↑
[78]
1 284 901 χρήστες το 2025, σε σύγκριση με 521 484 το 2024. Επίσκεψη χώρας στην Ελλάδα, CIDA .↑
[79]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026γ), σ. 30.↑
[80]
Επίσκεψη χώρας Ελλάδα, NTA . Το Τμήμα Ελέγχου Δηλώσεων Περιουσιακής Κατάστασης της Διεύθυνσης Οικονομίας και Ανάπτυξης έλαβε 70 καταγγελίες και ολοκλήρωσε 26 ελέγχους το 2025. Ελληνική Κυβέρνηση (2026α), γραπτή εισήγηση, σ. 64-65.↑
[81]
Κοινωνία των πολιτών (2026α), γραπτή εισήγηση, σ. 41.↑
[82]
Το 2025 διενεργήθηκαν συνολικά 24.156 έλεγχοι από την CIDA και τα ειδικά ελεγκτικά όργανα, όπως ορίζονται από τον νόμο 5026/2023 περί δηλώσεων περιουσιακής κατάστασης. Η Διεύθυνση Ελέγχου Δηλώσεων Περιουσιακής Κατάστασης της Διεύθυνσης Οικονομίας και Ανάπτυξης δέχθηκε 70 καταγγελίες και ολοκλήρωσε 26 ελέγχους το 2025, σύμφωνα με τον νόμο 4622/2019. Ελληνική Κυβέρνηση (2026γ), σ. 25.↑
[83]
Σύμφωνα με την κυβέρνηση, αναφέρθηκαν ορισμένες καθυστερήσεις στις υποβολές και τις δημοσιεύσεις, ιδίως κατά τη μεταβατική φάση εφαρμογής. Ελληνική Κυβέρνηση (2026γ), σ. 11.↑
[84]
Επίσκεψη χώρας στην Ελλάδα, CIDA . Οι δηλώσεις για το 2023 και το 2024 δημοσιεύθηκαν μόλις στα τέλη Σεπτεμβρίου 2025. Αυτές οι μεγάλες καθυστερήσεις δυσχεραίνουν τις επακόλουθες ενέργειες και καθιστούν αναποτελεσματικούς τους μηχανισμούς λογοδοσίας. Κοινωνία των πολιτών (2026α), γραπτή εισήγηση, σ. 41.↑
[85]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026α) και Κοινωνία των Πολιτών (2026α), γραπτές εισηγήσεις, σ. 65 και 44 αντίστοιχα.↑
[86]
NTA (2026α), σ. 3-4 . Η επικαιροποίηση του κώδικα δεοντολογίας για τους βουλευτές, καθώς και η θέσπιση υποχρέωσης δημοσίευσης του μητρώου δώρων τους συνέστησαν επίσης να συμπεριληφθούν στο ΕΣΣΚΔ 2026-2030 από τις ΟΚΠ. Κοινωνία των πολιτών (2026α), γραπτή εισήγηση, σ. 40.↑
[87]
Η έκθεση του 2025 για το κράτος δικαίου συνέστησε στην Ελλάδα «να βελτιώσει το πλαίσιο άσκησης πίεσης ή επιρροής από ομάδες συμφερόντων, μεταξύ άλλων με την επανεξέταση του ορισμού του εκπροσώπου ομάδων συμφερόντων και τη διασφάλιση της αποτελεσματικής εφαρμογής».↑
[88]
Το πρώτο εξάμηνο του 2026 πραγματοποιήθηκαν εκπαιδευτικές δράσεις στο πλαίσιο της «Ακαδημίας Ηγεσίας» του Εθνικού Κέντρου Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης, από κοινού με το ΝΤΑ. Ελληνική Κυβέρνηση (2026α), γραπτή εισήγηση, σ. 12. Περαιτέρω μέτρα εφαρμογής, συμπεριλαμβανομένης της ευαισθητοποίησης και του θεσμικού συντονισμού, αναπτύσσονται ενεργά. Ελληνική Κυβέρνηση (2026γ), σ. 31.↑
[89]
Αυτό επισημάνθηκε στην έκθεση της ΕΑΔ του Φεβρουαρίου 2025 σχετικά με την άσκηση πίεσης ή επιρροής από ομάδες συμφερόντων, η οποία συνέστησε την επέκταση του πεδίου εφαρμογής του νόμου όσον αφορά τον ορισμό του «εκπροσώπου ομάδων συμφερόντων», καθώς και την αλλαγή νοοτροπίας, τη δέσμευση για εφαρμογή των κανόνων από όλα τα εμπλεκόμενα μέρη και τη συνεχή παρακολούθηση και επανεξέταση των διαδικασιών και των κανονισμών του. Έκθεση του 2025 για το κράτος δικαίου, Ελλάδα και ΕΑΔ (2026), γραπτές εισηγήσεις, σ. 4-5.↑
[90]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026γ), σ. 28.↑
[91]
Κοινωνία των πολιτών (2025 και 2026α), σ. 39 και 39 αντίστοιχα.↑
[92]
Ο νόμος 4829/2021 απαιτεί από την ΕΑΔ να δημοσιεύει ετήσια στατιστικά στοιχεία και εκθέσεις σχετικά με τις καταχωρημένες δραστηριότητες άσκησης πίεσης ή επιρροής από ομάδες συμφερόντων.↑
[93]
Αναφερόμενοι στη χρήση 2023.↑
[94]
Ο νόμος 5166/2024 διευκρινίζει ότι η κρατική χρηματοδότηση για μια εκλογική αναμέτρηση πρέπει να επιστρέφεται σε περίπτωση μη συμμετοχής σε εκλογές και θα αναστέλλεται έως ότου πληρούνται ορισμένα κριτήρια σε περιπτώσεις που ένας αρχηγός κόμματος ή συνασπισμού καταδικαστεί για ποινικό αδίκημα. Έκθεση του 2025 για το κράτος δικαίου, Ελλάδα, σ. 10.↑
[95]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026γ), σ. 28.↑
[96]
Οι κυρώσεις κυμαίνονται από 3.000 έως 10.000 ευρώ, με πρόσθετες ποινές για ορισμένες σοβαρότερες παραβάσεις. Επίσκεψη χώρας στην Ελλάδα, CIDA .↑
[97]
CIDA (2026), γραπτή εισήγηση, σ. 6.↑
[98]
Στις κοινές συνεισφορές τους στις εκθέσεις του 2023, του 2024, του 2025 και του 2026 για το κράτος δικαίου, οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών επανέλαβαν τις ανησυχίες τους σχετικά με την επάρκεια του νομοθετικού πλαισίου που θεσπίστηκε το 2022 (ΠΔ 15/2022), ιδίως όσον αφορά τη χρήση ειδικών τραπεζικών λογαριασμών και τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και την αντικειμενικότητα του ελεγκτικού μηχανισμού. Κοινωνία των πολιτών (2023), σ. 16.↑
[99]
Κοινωνία των πολιτών (2026α), γραπτή εισήγηση, σ. 42.↑
[100]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026β), συμπληρωματικές γραπτές εισηγήσεις, σ. 16.↑
[101]
NTA (2026 a ), σ. 6-7· Ετήσια έκθεση για το 2024, ΝΔΑ, σ. 20.↑
[102]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026), γραπτή εισήγηση, σ. 87.↑
[103]
Ένωση Πολιτικών Ελευθεριών για την Ευρώπη (2026), σ. 17.↑
[104]
Διάγραμμα 59, Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2026.↑
[105]
Επίσκεψη χώρας στην Ελλάδα, Ελληνική Αστυνομία. Ελληνική Κυβέρνηση (2026β), συμπληρωματικές γραπτές εισηγήσεις, σ. 27.↑
[106]
Αυτό αφορούσε ιδίως δημόσιους διαγωνισμούς για ρούχα και υποδήματα για τον στρατό, παραδόσεις ευπαθών αγαθών σε νοσοκομεία και δημόσιο οδικό φωτισμό. Χώρα επίσκεψης Ελλάδα, ΕΑΑΔΗΣΥ.↑
[107]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026α), γραπτή εισήγηση, σ. 69.↑
[108]
Έχει σχεδιαστεί ως μη δεσμευτική καθοδήγηση που συμπληρώνει την υφιστάμενη νομοθεσία για τις δημόσιες συμβάσεις και τους κανόνες ακεραιότητας, βοηθώντας τους επαγγελματίες να ερμηνεύουν τις νομικές υποχρεώσεις και να χειρίζονται ηθικά διλήμματα. Η πρωτοβουλία αναπτύχθηκε με την υποστήριξη του Μέσου Τεχνικής Υποστήριξης ( TSI ) της ΕΕ. Επίσκεψη χώρας Ελλάδα, NTA .↑
[109]
Οι εγγεγραμμένοι υπάλληλοι υποχρεούνται να υποβάλλουν δηλώσεις περιουσιακών στοιχείων και συμφερόντων, να δηλώνουν τυχόν συγκρούσεις συμφερόντων και να συμμορφώνονται με διασφαλίσεις που διασφαλίζουν την αμεροληψία και την ανεξαρτησία. Ελληνική Κυβέρνηση (2026α), γραπτή εισήγηση, σ. 69-70.↑
[110]
Επίσκεψη χώρας στην Ελλάδα, επιχειρηματικές ενώσεις.↑
[111]
Επίσκεψη χώρας Ελλάδα, NTA .↑
Πυλώνας ΙΙΙ — Πολυφωνία & Ελευθερία ΜΜΕ [112–149]
[112]
Νόμος 5253/2025. Ελληνική Κυβέρνηση (2026α), γραπτή εισήγηση, σ. 90-93· ευρωπαϊκής πράξης για την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης.↑
[113]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026α), γραπτή εισήγηση, σ. 90-93· Επίσκεψη χώρας στην Ελλάδα, Ιδιωτικοί ραδιοτηλεοπτικοί φορείς.↑
[114]
NCRTV (2026), σ. 1· Ελληνική Κυβέρνηση (2026α), γραπτή εισήγηση, σ. 90-93.↑
[115]
Ιδίως βάσει του νόμου 4779/2021 για τη μεταφορά της οδηγίας για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων, του νόμου 5099/2024 για την εφαρμογή του νόμου για τις ψηφιακές υπηρεσίες και του νόμου 5253/2025 για τη μερική εφαρμογή της ευρωπαϊκής πράξης για την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης.↑
[116]
NCRTV (2026), σ. 3.↑
[117]
Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα μαζικής επικοινωνίας (2026), σ. 17.↑
[118]
Νόμος 5253/2025. Ελληνική Κυβέρνηση (2026α), γραπτή εισήγηση, σ. 92-93.↑
[119]
Χώρα επίσκεψη στην Ελλάδα, δημοσιογράφοι.↑
[120]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026α), γραπτή εισήγηση, σ. 37-38. Το καθεστώς, που θεσπίστηκε με την Κοινή Υπουργική Απόφαση Ε/1815/22.05.2026, έχει εγκριθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.↑
[121]
Νόμος 5253/2025. Ελληνική Κυβέρνηση (2026α), γραπτή εισήγηση, σ. 95.↑
[122]
Επίσκεψη χώρας στην Ελλάδα, δημοσιογράφοι; Διεθνές Ινστιτούτο Τύπου (2026), σ. 15· Κοινωνία των πολιτών (2026α), σ. 4749· ENNHRI (2026), σ. 38.↑
[123]
Έκθεση του 2025 για το κράτος δικαίου, Ελλάδα, σ. 13.↑
[124]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026γ).↑
[125]
Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα μαζικής επικοινωνίας (2026), σ. 34.↑
[126]
Ν. 5005/2022.↑
[127]
Νόμος 5253/2025. Ελληνική Κυβέρνηση (2026α), γραπτή εισήγηση, σ. 93-94.↑
[128]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026γ).↑
[129]
Επίσκεψη στην Ελλάδα, Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας και ΜΜΕ.↑
[130]
Επίσκεψη χώρας στην Ελλάδα, δημοσιογράφοι; Διεθνές Ινστιτούτο Τύπου (2026), σ. 18-19.↑
[131]
Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα μαζικής επικοινωνίας (2026), Ελλάδα, σ. 32-33.↑
[132]
Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα μαζικής επικοινωνίας (2026), σ. 30.↑
[133]
Άρθρο 1 της Υπουργικής Απόφασης 8229/2025.↑
[134]
Κοινωνία των πολιτών (2026α), σ. 54-55.↑
[135]
Επίσκεψη στην Ελλάδα, Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας και Ενημέρωσης. Ελληνική Κυβέρνηση (2026α), γραπτή εισήγηση, σ. 38.↑
[136]
Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα μαζικής επικοινωνίας (2026), Ελλάδα, σ. 7.↑
[137]
Νόμος 5253/2025. Ελληνική Κυβέρνηση (2026α και 2026β), σ. 99-103 και 34-37 αντίστοιχα. Ο εθνικός κύκλος διαβούλευσης θα φέρει σε επαφή εκπροσώπους δημόσιων αρχών, ενώσεων δημοσιογράφων, της ακαδημαϊκής κοινότητας, διεθνών οργανισμών και της κοινωνίας των πολιτών. Η ειδική ομάδα για την ασφάλεια των δημοσιογράφων διανύει το τέταρτο έτος λειτουργίας της και έχει αναγνωριστεί από τον ΟΑΣΕ ως ορθή πρακτική.↑
[138]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026α), γραπτή εισήγηση, σ. 34-37. Το Κέντρο έχει αναπτύξει ένα καινοτόμο μοντέλο κατάρτισης που φέρνει σε επαφή δημοσιογράφους και αστυνομικούς σε ένα δομημένο μαθησιακό περιβάλλον, με στόχο την ενίσχυση της ασφάλειας των δημοσιογράφων, τη βελτίωση της επικοινωνίας κατά τη διάρκεια κρίσεων και την ενίσχυση του σεβασμού της ελευθερίας του Τύπου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.↑
[139]
Η πρόταση περιλαμβάνει τροποποιήσεις στα άρθρα 14 και 15 του Συντάγματος, σχετικά με τον εκσυγχρονισμό και τον εξορθολογισμό του πλαισίου που ισχύει για τον Τύπο, την τηλεόραση, το ραδιόφωνο και το Διαδίκτυο. Λαμβάνει υπόψη την εξέλιξη του σύγχρονου περιβάλλοντος των μέσων ενημέρωσης, συμπεριλαμβανομένων των ψηφιακών και ηλεκτρονικών μέσων. Ειδικότερα, η πρόταση αναφέρεται ρητά στην προστασία των δημοσιογράφων και επιδιώκει να ενισχύσει τις διασφαλίσεις τους και έναντι των εργοδοτών τους. Ελληνική Κυβέρνηση (2026γ).↑
[140]
Αυτά περιλαμβάνουν, ειδικότερα, την πρόβλεψη για ένα σύστημα πιστοποίησης για την εκπαίδευση δημοσιογράφων για αποστολές σε εμπόλεμες ζώνες, το οποίο παρέχεται από το Διεθνές Κέντρο για την Προστασία και την Εκπαίδευση των Δημοσιογράφων. Ελληνική Κυβέρνηση (2026γ).↑
[141]
Παρατηρητήριο για την πολυφωνία στα μέσα μαζικής επικοινωνίας (2026), Ελλάδα, σ. 16.↑
[142]
Πλατφόρμα του Συμβουλίου της Ευρώπης για την προώθηση της προστασίας της δημοσιογραφίας και της ασφάλειας των δημοσιογράφων (2025-2026). Η Ελλάδα απάντησε σε όλες τις προειδοποιήσεις. Σε γενικές γραμμές, σύμφωνα με την κυβέρνηση, η Ελλάδα έχει απαντήσει στο 80% όλων των προειδοποιήσεων που έχουν καταγραφεί από το 2015.↑
[143]
Ευρωπαϊκό Κέντρο για την Ελευθερία του Τύπου και των Μέσων Ενημέρωσης: Χαρτογράφηση της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης (2024-2025).↑
[144]
Κοινωνία των πολιτών (2026α), σ. 50-52· Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα (2026), γραπτή εισήγηση, σ. 17· Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (2026), σ. 1· ENNHRI (2026), σ. 36. Χώρα επίσκεψη στην Ελλάδα, δημοσιογράφοι.↑
[145]
Χώρα επίσκεψη στην Ελλάδα, δημοσιογράφοι.↑
[146]
Η έκθεση του 2025 για το κράτος δικαίου συνέστησε στην Ελλάδα «να συνεχίσει τις συνεχιζόμενες προσπάθειες για την ενίσχυση των νομοθετικών και μη νομοθετικών διασφαλίσεων για τη βελτίωση της ασφάλειας και της προστασίας των δημοσιογράφων, ιδίως όσον αφορά τις καταχρηστικές αγωγές, σύμφωνα με το εγκριθέν μνημόνιο συνεννόησης και λαμβάνοντας υπόψη τα ευρωπαϊκά πρότυπα για την προστασία των δημοσιογράφων». Το 2025 είχε προηγουμένως αξιολογηθεί σημαντική πρόοδος όσον αφορά τη σύσταση αυτή και κάποια πρόοδος το 2024 και το 2023.↑
[147]
Επίσκεψη χώρας στην Ελλάδα, δημοσιογράφοι; Κοινωνία των πολιτών (2026α), σ. 52-54· Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα (2026), σ. 18· Διεθνές Ινστιτούτο Τύπου (2026), σ. 22· ENNHRI (2026), σ. 16.↑
[148]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026α και 2026β), σ. 105-106 και 31-34· Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (2026), σ. 2.↑
[149]
Νόμος 5253/2025. Ελληνική Κυβέρνηση (2026), σ. 106· Σύσταση (ΕΕ) 2022/758 της Επιτροπής, της 27ης Απριλίου 2022, για την προστασία των δημοσιογράφων και των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από προδήλως αβάσιμες ή καταχρηστικές δικαστικές διαδικασίες προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού.↑
Πυλώνας ΙV — Θεσμικά: Έλεγχοι & Ισορροπίες [150–221]
[150]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026γ).↑
[151]
Παράλληλα, κατατέθηκαν επίσης αρκετές προτάσεις από διαφορετικά κόμματα, καθώς και εναλλακτικές τροπολογίες, κυρίως μέσω της κοινοβουλευτικής επιτροπής.↑
[152]
Το σημερινό Κοινοβούλιο πρέπει να εγκρίνει τις διατάξεις που πρόκειται να αναθεωρηθούν σε δύο χωριστές ψηφοφορίες στην ολομέλεια και το επόμενο Κοινοβούλιο, μετά τις γενικές εκλογές, ολοκληρώνει τη διαδικασία αναθεώρησης. Άρθρο 110 του Ελληνικού Συντάγματος.↑
[153]
36 από τις 40 δημόσιες διαβουλεύσεις ( opengov . gr )· Ελληνική Κυβέρνηση (2026α), γραπτή εισήγηση, σ. 111-117.↑
[154]
Κατά την περίοδο αναφοράς, το 9 % των άρθρων που περιλαμβάνονται στον δημοσιευμένο νόμο δεν υποβλήθηκαν σε δημόσια διαβούλευση (16,5 % για το 2024· 34 % για την περίοδο 2020-2022). Το Οικονομικό και Κοινωνικό Συμβούλιο πρότεινε μια πρόσθετη περίοδο διαβούλευσης όταν ένα νομοσχέδιο που υποβάλλεται στο Κοινοβούλιο διαφέρει από την έκδοση που αποτελούσε προηγουμένως αντικείμενο δημόσιας διαβούλευσης. Οικονομικό και Κοινωνικό Συμβούλιο (2025β), σ. 6.↑
[155]
Κατά την περίοδο αναφοράς, 29 (από τις 36) τροπολογίες υποβλήθηκαν την ημέρα πριν από τη συζήτηση στην ολομέλεια (44 από τις 48 στην έκθεση του 2025). Ο μέσος αριθμός διατάξεων ανά τροποποίηση μειώθηκε σε 4 (4,5 μεταξύ Ιουλίου 2024 και Ιουνίου 2025). Βλέπε επίσης, Ολομέλεια των Δικηγορικών Συλλόγων (2026α)· ΚΕΦΙΜ (2026α και 2026β) και Κοινωνία των Πολιτών (2026α), σ. 61-62.↑
[156]
Ευρωπαϊκό Εξάμηνο 2026, Ελλάδα, σ. 12 και 67-68.↑
[157]
ΟΟΣΑ (2025), σ. 152-153· Ελληνική Κυβέρνηση (2026β), σ. 11· ENNRHI (2026), σ. 31.↑
[158]
Συχνά λείπει μια τέτοια ανάλυση για το μεγαλύτερο μέρος της περιόδου διαβούλευσης. Οικονομικό και Κοινωνικό Συμβούλιο (2025α), σ. 7-8. Κοινωνία των πολιτών (2026α), σ. 59.↑
[159]
Επίσκεψη στην Ελλάδα, Συνήγορος του Πολίτη, ΑΠΔΠΧ, ΕΕΔΑ, Ελληνικοί Δικηγορικοί Σύλλογοι, Δικαστικές ενώσεις και Επιχειρηματικές ενώσεις.↑
[160]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026α), γραπτή εισήγηση, σ. 113-114.↑
[161]
Τουλάχιστον 15 νόμοι που θεσπίστηκαν το 2025 περιλάμβαναν διατάξεις για την τροποποίηση της νομοθεσίας που θεσπίστηκε το ίδιο έτος. Από τον Ιούλιο του 2025, ο Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας έχει τροποποιηθεί αρκετές φορές με περαιτέρω εκτεταμένες αλλαγές που εισήχθησαν τον Φεβρουάριο του 2026 για τη διόρθωση ελλείψεων και τη συμπλήρωση των διατάξεων του Ν. 5221/2025.↑
[162]
Διάγραμμα 53, Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2026. Το 40% των ερωτηθέντων επενδυτών αναφέρθηκε σε συχνές αλλαγές στη νομοθεσία (58% το 2025).↑
[163]
Επίσκεψη στην Ελλάδα, Άρειος Πάγος, Συμβούλιο της Επικρατείας, Δικαστικές Ενώσεις, Δικηγορικοί Σύλλογοι Ελλάδος και Συμβολαιογραφικός Σύλλογος.↑
[164]
Η πύλη επρόκειτο να τεθεί σε λειτουργία στις αρχές του 2025, αλλά η ανάπτυξή της αντιμετώπισε τεχνικές δυσκολίες λόγω του μεγάλου, κατακερματισμένου συνόλου νόμων και της ανάγκης να διασφαλιστεί ότι τα κείμενα είναι ακριβή και επικαιροποιημένα. Ελληνική Κυβέρνηση (2026β), πρόσθετα στοιχεία, σ. 40-4· Έκθεση του 2024 για το κράτος δικαίου, Ελλάδα, σ. 25.↑
[165]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026γ).↑
[166]
Διαγράμματα 52, 53 και 60, Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2026.↑
[167]
Διαγράμματα 66 και 67, Πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2026. Τα στοιχεία που παρουσιάζονται αντικατοπτρίζουν αποκλειστικά τους μηχανισμούς που εφαρμόζονται στο επίπεδο των ανώτατων διοικητικών δικαιοδοσιών· Οι ίδιοι ή άλλοι μηχανισμοί μπορεί να εφαρμόζονται στα διοικητικά δικαστήρια κατώτερου βαθμού.↑
[168]
Ν. 3068/2002. Ένα τριμελές συμβούλιο στη δικαιοδοσία έκδοσης ελέγχει, κατόπιν αιτήματος του θιγόμενου μέρους, εάν η διοίκηση έχει συμμορφωθεί με τη δικαστική απόφαση και, εάν όχι, ορίζει προθεσμία συμμόρφωσης.↑
[169]
Κανελλόπουλος κατά Ελλάδας , προσφυγή 11325/06 (κύρια υπόθεση υπό την εποπτεία της Επιτροπής Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης)· Μελετίου κ.λπ. Ελλάδα, προσφυγή 28737/23 και Dervisis κ.λπ. Ελλάδα, προσφυγή 55398/20.↑
[170]
Οι μονάδες εσωτερικού ελέγχου του ν. 4975/2021 είναι ανεξάρτητοι φορείς εντός των δημόσιων φορέων που αξιολογούν τη νομιμότητα, την αποτελεσματικότητα και τη διαφάνεια των λειτουργιών τους.↑
[171]
Η μεταρρύθμιση κατάργησε την ειδική σύντομη προθεσμία παραγραφής για την ποινική ευθύνη των υπουργών, ευθυγραμμίζοντας τις προθεσμίες δίωξης με το κοινό ποινικό δίκαιο, διατηρώντας παράλληλα τον ρόλο του Κοινοβουλίου στη διερεύνηση και την έγκριση δίωξης.↑
[172]
Επίσκεψη στην Ελλάδα, το Υπουργείο Δικαιοσύνης, τους Δικηγορικούς Συλλόγους Ελλάδας, τις Δικαστικές Ενώσεις, το Ελεγκτικό Συνέδριο και τις Οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών. Ελληνική Κυβέρνηση (2026α), γραπτή εισήγηση, σ. 136.↑
[173]
Επίσκεψη χώρας στην Ελλάδα, εισαγγελείς. Ελληνική Κυβέρνηση (2026β), σ. 23· EPPO (2026), γραπτές εισηγήσεις, σ. 19. Ευρωπαίος Γενικός Εισαγγελέας, συνέντευξη Τύπου, Αθήνα, Οκτώβριος 2025. Στα τέλη Ιουλίου 2025, μετά τη διαβίβαση πληροφοριών από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ( EPPO ), το Κοινοβούλιο απέρριψε προτάσεις για την έναρξη επίσημης έρευνας κατά δύο πρώην υπουργών για εικαζόμενα ποινικά αδικήματα που σχετίζονται με την κατάχρηση γεωργικών κονδυλίων της ΕΕ. Τον Απρίλιο του 2026 μια άλλη διαβίβαση υποθέσεων σχετικά με γεωργικές επιδοτήσεις περιλάμβανε πληροφορίες για δύο πρώην μέλη της κυβέρνησης, με το Κοινοβούλιο να απορρίπτει τον Μάιο του 2026 αιτήματα για κοινοβουλευτική έρευνα σχετικά με πιθανή ποινική ευθύνη.↑
[174]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026γ).↑
[175]
Το δικαστήριο έκρινε ότι το λογισμικό Predator χρησιμοποιήθηκε σε 87 τεκμηριωμένες υποθέσεις για τη στόχευση ατόμων, συμπεριλαμβανομένων πολιτικών, δημοσιογράφων, στρατιωτικού προσωπικού και ηγετών επιχειρήσεων. Έκθεση του 2025 για το κράτος δικαίου, Ελλάδα, σ. 14.↑
[176]
Κοινωνία των Πολιτών (2026α)· Διεθνές Ινστιτούτο Τύπου, RSF , CCBE , FRA (2026), γραπτές εισηγήσεις, σ. 16-17, 19, 17, 122 και 106 αντίστοιχα. Επίσκεψη στην Ελλάδα, δημοσιογράφοι, Δικηγορικοί Σύλλογοι Ελλάδος και ΕΕΔΑ.↑
[177]
Η Ολομέλεια των Δικηγορικών Συλλόγων ζήτησε την παραίτηση του Γενικού Εισαγγελέα, της Ολομέλειας των Δικηγορικών Συλλόγων (2026γ) και (2026δ). Κοινωνία των πολιτών (2026γ), σ. 2-3.↑
[178]
Η υπόθεση αφορά αίτημα δημοσιογράφου για αποκάλυψη των λόγων της παρακολούθησής του από την Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών, με το Συμβούλιο της Επικρατείας να διατάσσει την υποβολή του φακέλου των υποκλοπών τον Μάιο του 2026.↑
[179]
Ανδρουλάκης κατά Ελλάδας , αριθ. 20986/24 σχετικά με την τηλεφωνική παρακολούθηση Έλληνα βουλευτή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου από την Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών και την εικαζόμενη άρνησή της να αποκαλύψει τους λόγους της παρακολούθησης.↑
[180]
Οι διορισμοί νέου Συνηγόρου του Πολίτη, του Προέδρου και τριών μελών της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού (ΑΠΔΠΧ) (έληξε το 2022), του Προέδρου της Αρχής Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών (ΑΔΑΕ), δύο Αντιπροέδρων και επτά μελών του Ανώτατου Συμβουλίου Επιλογής Προσωπικού (ΑΣΕΠ) (έληξε το 2025). Βλ., επίσης, έκθεση του 2025 για το κράτος δικαίου, Ελλάδα, σ. 18-19.↑
[181]
Ο επικεφαλής της ΑΔΑΕ παραιτήθηκε μετά τη λήξη της θητείας του τον Ιούλιο του 2025 και ο επικεφαλής της ΑΠΔ παραιτήθηκε τον Μάρτιο του 2025 μετά από παράταση της θητείας του κατά σχεδόν εννέα έτη (αντί για έξι). Επιτροπή της Βενετίας (2025).↑
[182]
DPA : 20 θέσεις· Διαμεσολαβητής: 1; ΑΔΑΕ: 8 και ΑΣΕΠ: 30. Ελληνική Κυβέρνηση (2026α), σ. 120.↑
[183]
Οι Συνταγματικές Ανεξάρτητες Αρχές προσλαμβάνουν το προσωπικό τους μέσω διαδικασιών επιλογής που οργανώνονται από το ASEP . Έκθεση του 2024 για το κράτος δικαίου, Ελλάδα, σ. 26-27.↑
[184]
Η θέσπιση της δικής του διαδικασίας επιλογής προσωπικού είναι η μόνη εναπομένουσα ρύθμιση ώστε ο Διαμεσολαβητής να συμμορφώνεται πλήρως με τις αρχές της Επιτροπής της Βενετίας [ CDL - AD (2019)005- e ].↑
[185]
Ο νόμος 5043/2023 εισήγαγε εξαιρέσεις από τις συνήθεις διαδικασίες πρόσληψης του ΑΣΕΠ για αρκετές διοικητικές αρχές, με τον ΑΣΕΠ να αναλαμβάνει πιο περιορισμένο ρόλο.↑
[186]
Η ΕΕΔΑ είναι ο Εθνικός Οργανισμός Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, διαπιστευμένος με καθεστώς Α από την Παγκόσμια Συμμαχία Ιδρυμάτων Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Στο πλαίσιο της διαδικασίας επαναδιαπίστευσής της, η ΕΕΔΑ έλαβε συστάσεις για την ενίσχυση της ανεξαρτησίας, της αποτελεσματικότητας και της ευθυγράμμισής της με τα διεθνή πρότυπα. Οι προτάσεις που υποβλήθηκαν από την ΕΕΔΑ στοχεύουν στην πλήρη συμμόρφωση με αυτές τις συστάσεις. ENNHRI (2026), σ. 5.↑
[187]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026γ)· Έκθεση του 2025 για το κράτος δικαίου, σ. 19.↑
[188]
Μετά από έφεση επιζώντων. Ένωση Πολιτικών Ελευθεριών για την Ευρώπη (2026), σ. 27· Κοινωνία των πολιτών (2026α), σ. 21. Τον Μάιο του 2025 ασκήθηκε ποινική δίωξη σε βάρος 17 μελών του Λιμενικού Σώματος – Ελληνικής Ακτοφυλακής.↑
[189]
Κοινωνία των πολιτών (2026α) και (2026β), σ. 5-6.↑
[190]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026β), συμπληρωματικές γραπτές εισηγήσεις, σ. 59.↑
[191]
Τον Φεβρουάριο του 2025, ο Διαμεσολαβητής διαπίστωσε ότι η ακτοφυλακή διέπραξε σοβαρές παραλείψεις και παρέπεμψε τα πορίσματα στις αρχές για την ανάληψη δράσης. Έκθεση του 2025 για το κράτος δικαίου, Ελλάδα, σ. 19. Συνήγορος του Πολίτη (2026γ).↑
[192]
Συμπεριλαμβανομένου ότι η προανάκριση και η συλλογή αποδεικτικών στοιχείων δεν διενεργείται από αξιωματικούς των φορέων που εμπλέκονται στο περιστατικό. Συνήγορος του Πολίτη (2026α)· ΕΕΔΑ (2026β)· Δικηγορικοί Σύλλογοι Ελλάδος (2026).↑
[193]
Συνήγορος του Πολίτη (2025) και (2026δ)· ENNHRI (2026), σ. 35-36.↑
[194]
Στο πλαίσιο της εκτέλεσης των ομάδων υποθέσεων Σιδηρόπουλου και Παπακώστα και Alkhatib κ.λπ .↑
[195]
Συμβούλιο της Ευρώπης: Επιτροπή Υπουργών (2026).↑
[196]
Με εντολή να επιβλέπει τη συμμόρφωση με τα πρότυπα των θεμελιωδών δικαιωμάτων και να εξετάζει ισχυρισμούς για παραβιάσεις. Το άρθρο 39 του Ν. 5303/2026 θεσπίστηκε για την εφαρμογή των απαιτήσεων που απορρέουν από το Σύμφωνο της ΕΕ για τη Μετανάστευση και το Άσυλο.↑
[197]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026α), γραπτή εισήγηση, σ. 136.↑
[198]
Για επεξήγηση της διαδικασίας εποπτείας, ανατρέξτε στον ιστότοπο του Συμβουλίου της Ευρώπης.↑
[199]
Όλα τα αριθμητικά στοιχεία υπολογίστηκαν από το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Υλοποίησης ( EIN ) και βασίζονται στον αριθμό των υποθέσεων που θεωρούνται εκκρεμείς κατά την ετήσια καταληκτική ημερομηνία της 1ης Ιανουαρίου 2026. EIN (2026), γραπτή εισήγηση, σ. 4.↑
[200]
Απόφαση του ΕΔΔΑ, 35151/05, Μπεκίρ-Ουστά κ.λπ. κατά Ελλάδας , εκκρεμεί η εκτέλεση από το 2008. ABTTF (2026), γραπτές εισηγήσεις, σ. 9, 12 και 26.↑
[201]
Συμβούλιο της Ευρώπης (2026), σ. 162.↑
[202]
Δεδομένα σύμφωνα με την ηλεκτρονική βάση δεδομένων του Συμβουλίου της Ευρώπης ( HUDOC ).↑
[203]
Η έκθεση του 2025 για το κράτος δικαίου συνέστησε στην Ελλάδα «να αναπτύξει τακτικό και διαρκή διαρθρωμένο διάλογο με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και να απλουστεύσει τις απαιτήσεις καταχώρισης με σκοπό τη διατήρηση ενός ανοικτού πλαισίου για τη λειτουργία τους». Το 2025 αξιολογήθηκε περιορισμένη πρόοδος όσον αφορά τη σύσταση αυτή και κάποια πρόοδος το 2024 και το 2023.↑
[204]
Σύσταση (ΕΕ) 2023/2836 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της 12ης Δεκεμβρίου 2023, σχετικά με την προώθηση της δραστηριοποίησης και της αποτελεσματικής συμμετοχής των πολιτών και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών στις διαδικασίες χάραξης δημόσιας πολιτικής.↑
[205]
Υπουργική απόφαση 82876/2026· Ελληνική Κυβέρνηση (2026β), συμπληρωματικές γραπτές εισηγήσεις, σ. 50-51.↑
[206]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026γ).↑
[207]
Το Μητρώο Ελληνικών και Αλλοδαπών Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων («Μητρώο ΜΚΟ») και το Μητρώο Μελών ΜΚΟ. Ν. 5275/2026. Σύμφωνα με το προηγούμενο πλαίσιο, η υποχρέωση καταχώρισης ίσχυε για όλες τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που δραστηριοποιούνται στους τομείς της διεθνούς προστασίας, της μετανάστευσης και της κοινωνικής ένταξης.↑
[208]
Υπουργική απόφαση 82876/2026, άρθρο 3 παρ. 4 περ. γ).↑
[209]
τη δημόσια βάση δεδομένων και το ειδικό μητρώο του Υπουργείου· Απαιτείται εγγραφή για την υποβολή αίτησης για κρατική χρηματοδότηση. Έκθεση του 2023 για το κράτος δικαίου, Ελλάδα, σ. 27.↑
[210]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026β και 2026γ), σ. 53-54.↑
[211]
Η εγγραφή είναι δωρεάν και πραγματοποιείται ηλεκτρονικά χρησιμοποιώντας τα διαπιστευτήρια του φορολογικού συστήματος. Οι οντότητες που βρίσκονται ήδη στα δύο Μητρώα του Υπουργείου Εσωτερικών εγγράφονται αυτόματα. Το Παρατηρητήριο θα λειτουργεί και ως Μητρώο Μη Εμπορικής Οικονομικής Δραστηριότητας, που προβλέπεται από τον Ν. 4919/2022.↑
[212]
Υπάρχουν περισσότερα από έντεκα μητρώα που τελούν υπό τη διαχείριση διαφόρων υπουργείων και πρόσθετα μητρώα που τηρούνται σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Έκθεση του 2025 για το κράτος δικαίου, σ. 20-21.↑
[213]
Ηνωμένα Έθνη (2026)· Συμβούλιο της Ευρώπης, Συμβούλιο Εμπειρογνωμόνων για το Δίκαιο των ΜΚΟ (2026)· Συνήγορος του Πολίτη (2026)· ΕΕΔΑ (2026α)· Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή της Ελλάδος (2026).↑
[214]
Η υπόθεση εκδικάστηκε για πρώτη φορά από την Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας τον Δεκέμβριο του 2022, αλλά προγραμματίστηκε νέα ακρόαση αφού η υπόθεση ανατέθηκε σε διαφορετικό εισηγητή δικαστή. Η καθυστέρηση έχει καθυστερήσει αρκετές εκκρεμείς αιτήσεις κατά των απορρίψεων καταχώρισης, καθώς οι διαδικασίες τους παραμένουν σε αναστολή έως ότου το Συμβούλιο της Επικρατείας αποφανθεί σχετικά με τη νομιμότητα του νομικού πλαισίου. Κοινωνία των πολιτών (2026β), σ. 10-12.↑
[215]
Το σκορ είναι 51/100. Η αξιολόγηση από το CIVICUS είναι σε μια κλίμακα πέντε κατηγοριών που ορίζεται ως: ανοιχτή, στενή, παρεμποδισμένη, καταπιεσμένη και κλειστή. Civicus (2026), Monitor tracking civic space-Greece.↑
[216]
Άρθρα 15 και 16 του ν. 5275/2026. Η συμμετοχή σε καταχωρισμένη ΟΚΠ αυξάνει τις ποινές για τη διευκόλυνση εισόδου, παραμονής ή εξόδου υπηκόων τρίτων χωρών, την απόκρυψη ταξιδιωτικών εγγράφων ή την υποβολή ψευδών πληροφοριών, αυξάνοντας τη φυλάκιση από 1-2 έτη σε έως και 10 έτη και μπορεί επίσης να προκαλέσει διαγραφή από ΟΚΠ.↑
[217]
Ο επιβαρυντικός παράγοντας εξηγείται από την πιθανή κατάχρηση ή εκμετάλλευση του ρόλου κάποιου ως μέλους της ΟΚΠ, αναδεικνύοντας την αντίφαση μεταξύ της εγκληματικής συμπεριφοράς και του σκοπού των ΟΚΠ για τη στήριξη της διεθνούς προστασίας, της μετανάστευσης και της κοινωνικής ένταξης. Ελληνική Κυβέρνηση (2026β), πρόσθετη γραπτή εισήγηση, σ. 48-49.↑
[218]
Ηνωμένα Έθνη (2026)· Συμβούλιο της Ευρώπης, Συμβούλιο Εμπειρογνωμόνων για το Δίκαιο των ΜΚΟ (2026)· Συνήγορος του Πολίτη (2026α)· ΕΕΔΑ (2026α)· Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή της Ελλάδος (2026)· FRA (2026), σ. 98.↑
[219]
HIAS Ελλάδος (2026)· Κοινωνία των πολιτών (2026α), σ. 82-83.↑
[220]
Ηνωμένα Έθνη (2025)· OHCHR (2026), FRA (2026) και Human Rights Watch (2026), γραπτές εισηγήσεις, σ. 6, 99-100, 102 και 3 αντίστοιχα· Συμβούλιο της Ευρώπης, Διάσκεψη των ΔΜΚΟ (2025)· Δικηγορικοί Σύλλογοι Ελλάδος (2026)· Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες/ΕΕΔΑ (2025)· ENNHRI (2026), σ. 14-16· Civil Society (2026α και 2026β), σ. 86-88 και 2 αντίστοιχα, Ένωση Πολιτικών Ελευθεριών για την Ευρώπη (2026), σ. 25· Vouliwatch (2026).↑
[221]
Ελληνική Κυβέρνηση (2026α), γραπτή εισήγηση, σ. 23-24.↑