Συντάχθηκε πριν από την κατάθεση του νομοσχεδίου, όταν η επίσημη Ανάλυση Συνεπειών Ρύθμισης δεν είχε δημοσιευθεί. Ακολουθεί τα οκτώ κεφάλαια του άρθρου 62 ν. 4622/2019, ώστε να συγκριθεί κεφάλαιο προς κεφάλαιο με την επίσημη. Οι αριθμοί άρθρων είναι εκείνοι του σχεδίου της διαβούλευσης (212–245).
Κάθε αριθμός συνοδεύεται από την πηγή του και τον βαθμό βεβαιότητας: επαληθευμένο, υπολογισμός ή προς επαλήθευση (βλ. Παράρτημα).
Εισαγωγή#
Το Μέρος Η΄ αναρτήθηκε στη διαβούλευση χωρίς Ανάλυση Συνεπειών Ρύθμισης (ΑΣΡ), αν και το άρθρο 61 παρ. 2 ν. 4622/2019 προβλέπει την ανάρτηση προκαταρκτικής ΑΣΡ μαζί με το προσχέδιο. Η παρούσα Σκιώδης ΑΣΡ συμπληρώνει το κενό: ακολουθεί τα οκτώ κεφάλαια του άρθρου 62 ν. 4622/2019, ώστε να συγκριθεί κεφάλαιο προς κεφάλαιο με την επίσημη ΑΣΡ όταν κατατεθεί στη Βουλή.
Πεδίο. Τα 34 άρθρα του Μέρους Η΄ (άρθρα 212–245) του σχεδίου νόμου του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών «Ενίσχυση εποπτείας των υπό διαχείριση απαιτήσεων από δάνεια και πιστώσεις – Προστασία συνεπών οφειλετών – …» (376 άρθρα, διαβούλευση 7.10.2026, 22:30 έως 22.10.2026, 10:00). Το Μέρος Η΄ τροποποιεί τον ν. 5072/2023, τον ν. 4649/2019 («Ηρακλής») και τον ν. 5193/2025, και εισάγει νέα διαδικασία διμερούς ρύθμισης (άρθρα 63Α–63ΙΣΤ ν. 5072/2023) στη θέση του Κώδικα Δεοντολογίας.
Μέθοδος. Κάθε κεφάλαιο απαντά σε τρία ερωτήματα:
- Τι οφείλει να δείξει η επίσημη ΑΣΡ κατά τον ν. 4622/2019.
- Τι μπορεί να τεκμηριωθεί σήμερα από δημόσιες πηγές: το κείμενο του σχεδίου, νόμους και αποφάσεις, εκθέσεις του ΔΝΤ, της ΤτΕ, της Eurostat και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
- Ποια στοιχεία λείπουν, ποιος τα έχει, και με ποιο ερώτημα πρέπει να ζητηθούν.
Το σενάριο αναφοράς δεν είναι ένα «κενό» πριν από τη ρύθμιση. Είναι το μοντέλο διαχείρισης των μη εξυπηρετούμενων δανείων (ΜΕΔ) που διαμορφώθηκε από το 2019, και που το Μέρος Η΄ διατηρεί και ενισχύει.
Βαθμός βεβαιότητας. Κάθε αριθμός συνοδεύεται από την πηγή του. Τρεις κατηγορίες διακρίνονται ρητά:
- Επαληθευμένο: παρατίθεται από το κείμενο του σχεδίου, νόμο ή δημοσιευμένη έκθεση.
- Υπολογισμός: προκύπτει από επαληθευμένα στοιχεία με μέθοδο που περιγράφεται.
- Προς επαλήθευση: προέρχεται από δευτερογενή πηγή ή εκτίμηση, και σημειώνεται στο Παράρτημα.
Τα κύρια ευρήματα.
- Το πρόβλημα ορίζεται λάθος. Το σχέδιο αντιμετωπίζει την εποπτεία των διαχειριστών και τη διαδικασία ρύθμισης. Δεν εξετάζει το ίδιο το μοντέλο: ιδιωτικό χρέος περίπου 30% του ΑΕΠ παραμένει υπό ανάκτηση από διαχειριστές πιστώσεων (ΔΝΤ, Article IV 2026, παρ. 23).
- Το δημοσιονομικό αποτέλεσμα δεν έχει μετρηθεί. Το όριο του 37Β μειώνει τις εισπράξεις των τιτλοποιήσεων με κρατική εγγύηση· οι αναβαλλόμενες πιστώσεις φόρου είναι το 44,5% του CET1 των τραπεζών και ενδεχόμενη υποχρέωση του Δημοσίου (ΔΝΤ, ό.π.).
- Η αγορά κλείνει. Το άρθρο 215 δίνει στον διαχειριστή αποκλειστικό ρόλο στις μεταπωλήσεις, σε αγορά όπου οι τρεις μεγαλύτεροι είχαν μερίδιο 85,3% (ΤτΕ, Ιούνιος 2024).
- Η προστασία είναι ελλιπής ή αναιρείται. Όσα καταβλήθηκαν πέραν του ορίου «δεν επιστρέφονται» (37Β παρ. 5)· η ρύθμιση γίνεται εκτελεστός τίτλος χωρίς δικαστή, και κατά των εγγυητών (63Ε παρ. 4)· η προστασία του 37Γ εξαρτάται από κριτήριο που βεβαιώνει ο πιστωτής.
- Η ουσία μεταφέρεται σε κανονιστικές πράξεις. Δύο εξουσιοδοτικές διατάξεις αναθέτουν στην ΤτΕ 12 κανονιστικά αντικείμενα, χωρίς προθεσμία· ο Κώδικας Δεοντολογίας καταργείται πριν εκδοθούν οι νέοι κανόνες.
- Οι εναλλακτικές δεν εξετάστηκαν: δημόσιος φορέας διαχείρισης, επιμερισμός βαρών κατά το ενωσιακό δίκαιο, αγορά του δανείου από τον οφειλέτη σε εύλογη αξία, μεταβατική ρύθμιση για το απόθεμα των παλαιών απαιτήσεων.
(α) Αιτιολογική έκθεση: πρόβλημα, στόχοι, εναλλακτικές#
Το άρθρο 62 παρ. 2 περ. α΄ ν. 4622/2019 ζητά να τεκμηριωθεί η αναγκαιότητα της ρύθμισης: ποιο πρόβλημα λύνει, με ποια στοιχεία αποδεικνύεται, ποιοι στόχοι τίθενται και με ποιους δείκτες μετρώνται, ποιες εναλλακτικές εξετάστηκαν και γιατί απορρίφθηκαν.
1. Η κατάσταση αναφοράς
Το σενάριο αναφοράς είναι το μοντέλο διαχείρισης ΜΕΔ που χτίστηκε από το 2019: οι τράπεζες μεταβίβασαν τα δάνεια σε εταιρείες ειδικού σκοπού μέσω τιτλοποιήσεων, πολλές με κρατική εγγύηση στις ομολογίες υψηλής εξοφλητικής προτεραιότητας («Ηρακλής», ν. 4649/2019), και η είσπραξη ανατέθηκε σε αδειοδοτημένους διαχειριστές πιστώσεων (ν. 5072/2023).
| Μέγεθος | Τιμή | Πηγή | Βαθμός |
|---|---|---|---|
| Απαιτήσεις υπό διαχείριση διαχειριστών | ≈ €94 δισ. (6/2025) | ΤτΕ | Επαληθευμένο |
| Μερίδιο για λογαριασμό αγοραστών (μη τραπεζών) | ≈ 87% | ΤτΕ | Επαληθευμένο |
| Μερίδιο των 3 μεγαλύτερων διαχειριστών | 85,3% (6/2024) | ΤτΕ | Επαληθευμένο |
| Προβληματικό ιδιωτικό χρέος υπό ανάκτηση | ≈ 30% του ΑΕΠ | ΔΝΤ, Article IV 2026, παρ. 23 | Επαληθευμένο |
| Αναβαλλόμενες πιστώσεις φόρου (DTC) | 44,5% του CET1 (Β΄ τρίμ. 2025) | ΔΝΤ, ό.π. | Επαληθευμένο |
| Εγγυήσεις «Ηρακλή» (σύνολο / senior) | ≈ €50 δισ. / > €17 δισ. | Δημοσιεύματα | Προς επαλήθευση |
Η τραπεζική πλευρά της εικόνας έχει «καθαρίσει»: ο δείκτης ΜΕΔ στους ισολογισμούς των τραπεζών μειώθηκε σε μονοψήφιο ποσοστό. Το ΔΝΤ σημειώνει όμως ότι το χρέος δεν εξαφανίστηκε· μεταφέρθηκε εκτός τραπεζών και παραμένει ανεπίλυτο, ενώ το Δημόσιο εκτίθεται μέσω των DTC και των εγγυήσεων του «Ηρακλή» (ΔΝΤ, ό.π., παρ. 23).
2. Ο ορισμός του προβλήματος
Η ονομασία του Μέρους Η΄ ορίζει το πρόβλημα ως έλλειμμα εποπτείας των διαχειριστών και προστασίας των «συνεπών» οφειλετών. Δύο ελλείψεις φαίνονται αμέσως.
- Δεν μετράται το πρόβλημα. Δεν δίνονται στοιχεία για: πόσες καταγγελίες έγιναν κατά διαχειριστών και για τι, πόσες ρυθμίσεις αποτυγχάνουν και γιατί, ποια είναι η μέση ανάκτηση ανά κατηγορία απαίτησης, πόσοι πλειστηριασμοί κύριας κατοικίας εκκρεμούν, πόσοι εγγυητές καλούνται. Χωρίς αυτά δεν μπορεί να κριθεί αν τα μέτρα είναι αναλογικά.
- Η μείωση του δείκτη ΜΕΔ ταυτίζεται με την επίλυση του χρέους. Η μεταβίβαση μιας απαίτησης αλλάζει τον δικαιούχο, όχι τον οφειλέτη ούτε το ύψος της οφειλής. Το πραγματικό πρόβλημα είναι το απόθεμα ιδιωτικού χρέους που δεν μπορεί να εξυπηρετηθεί, και ο τρόπος που κατανέμεται η ζημία ανάμεσα σε τράπεζες, αγοραστές, Δημόσιο και νοικοκυριά.
Το ερώτημα που οφείλει να απαντήσει η επίσημη ΑΣΡ: Πόσο από το απόθεμα των €94 δισ. αναμένεται να ρυθμιστεί βιώσιμα, πόσο να εισπραχθεί με ρευστοποίηση, και πόσο να διαγραφεί, με τη ρύθμιση και χωρίς αυτήν;
3. Οι στόχοι και οι δείκτες που λείπουν
Το άρθρο 62 ζητά μετρήσιμους στόχους. Το σχέδιο δεν δίνει κανέναν. Προτείνονται οι εξής, με τιμή βάσης και στόχο που οφείλει να ορίσει το Υπουργείο:
| Στόχος | Δείκτης | Ποιος έχει τα στοιχεία |
|---|---|---|
| Βιώσιμες ρυθμίσεις | % ρυθμίσεων ενήμερων μετά από 12 και 24 μήνες | ΤτΕ, διαχειριστές |
| Προστασία κύριας κατοικίας | Πλειστηριασμοί κύριας κατοικίας ανά έτος | Υπ. Δικαιοσύνης, eauction |
| Λογοδοσία διαχειριστών | Καταγγελίες, χρόνος απάντησης, κυρώσεις | ΤτΕ, Υπ. Ανάπτυξης |
| Δημοσιονομικός κίνδυνος | Κατάπτωση εγγυήσεων «Ηρακλή» | ΓΛΚ, ΓΓΔΠ |
| Ανταγωνισμός | Δείκτης συγκέντρωσης (HHI) διαχειριστών | ΤτΕ, Επιτροπή Ανταγωνισμού |
4. Οι εναλλακτικές που δεν εξετάστηκαν
Η ΑΣΡ πρέπει να συγκρίνει τη ρύθμιση με τουλάχιστον το σενάριο της μη παρέμβασης και με εύλογες εναλλακτικές. Τέσσερις είναι προφανείς.
- Δημόσιος φορέας διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων. Χρησιμοποιήθηκε σε άλλα κράτη μέλη (Ιρλανδία NAMA, Ισπανία SAREB). Η σύγκριση κόστους και ανάκτησης με το ιδιωτικό μοντέλο δεν έχει γίνει.
- Επιμερισμός βαρών κατά το ενωσιακό δίκαιο. Η Ανακοίνωση της Επιτροπής για τον τραπεζικό τομέα (2013/C 216/01) και η οδηγία 2014/59/ΕΕ (BRRD) προβλέπουν συμμετοχή μετόχων και πιστωτών στη ζημία πριν από κρατική στήριξη· το ΔΕΕ έκρινε τον μηχανισμό σύμφωνο με το δίκαιο της ΕΕ (Kotnik, C-526/14). Η ΑΣΡ οφείλει να εξηγήσει γιατί η ζημία μεταφέρεται σήμερα στους οφειλέτες και στο Δημόσιο και όχι στους αγοραστές.
- Δικαίωμα του οφειλέτη να αγοράσει την απαίτηση. Η απαίτηση μεταβιβάστηκε σε τίμημα που είναι κλάσμα της ονομαστικής αξίας. Ένα δικαίωμα πρώτης προτίμησης του οφειλέτη (ή εξόφλησης στο τίμημα συν εύλογο περιθώριο) θα έκλεινε οριστικά υποθέσεις. Δεν εξετάζεται.
- Μεταβατικό καθεστώς για το απόθεμα. Ειδική ρύθμιση για απαιτήσεις από δάνεια που χορηγήθηκαν ή καταγγέλθηκαν πριν από ορισμένη ημερομηνία (π.χ. 31.12.2019): επανυπολογισμός, απαγόρευση ανατοκισμού, διαιρετή ευθύνη και ένσταση διζήσεως για εγγυητές. Η επείγουσα φύση του προβλήματος δικαιολογεί μεταβατικές διατάξεις.
5. Το ενωσιακό πλαίσιο
Το Μέρος Η΄ κινείται μέσα σε τρία ενωσιακά κείμενα, που η ΑΣΡ πρέπει να παραθέσει ρητά:
- Οδηγία (ΕΕ) 2021/2167 για τους διαχειριστές και τους αγοραστές πιστώσεων, που ενσωματώθηκε με τον ν. 5072/2023. Η οδηγία δεν θίγει το εθνικό δίκαιο προστασίας του καταναλωτή και το αστικό δίκαιο των κρατών μελών για τη σχέση δανειστή–δανειολήπτη (η ακριβής διάταξη και αιτιολογική σκέψη προς επαλήθευση)· άρα ο νομοθέτης έχει πεδίο για ισχυρότερη προστασία του οφειλέτη.
- Οδηγία 93/13/ΕΟΚ για τις καταχρηστικές ρήτρες, με τη νομολογία του ΔΕΕ για τον αυτεπάγγελτο έλεγχο (Pannon, C-243/08· Aziz, C-415/11· Kušionová, C-34/13), την εφαρμογή στους εγγυητές (Tarcău, C-74/15) και την προστασία έναντι εκτελεστού τίτλου χωρίς δικαστή (αποφάσεις 17.5.2022).
- Απόφαση SA.53519 της Επιτροπής (C(2019) 7309) για τον «Ηρακλή», με τους όρους της για την πώληση τουλάχιστον 50% των junior τίτλων και τη σύνταξη ετήσιας έκθεσης. Κάθε μεταβολή που επηρεάζει τις εισπράξεις των τιτλοποιήσεων αγγίζει τα στοιχεία της κρίσης για την κρατική ενίσχυση (κεφ. β΄ και στ΄).
(β) Έκθεση Γενικού Λογιστηρίου: η δημοσιονομική διάσταση#
Η έκθεση του ΓΛΚ (άρθρο 75 παρ. 1 Σ) εξετάζει συνήθως μόνο την άμεση επίπτωση στον κρατικό προϋπολογισμό και καταλήγει στη φράση «δεν προκαλείται δαπάνη». Για το Μέρος Η΄ αυτό θα ήταν ανεπαρκές, γιατί οι κύριες δημοσιονομικές συνέπειες είναι έμμεσες και ενδεχόμενες: περνούν μέσα από τις εγγυήσεις του «Ηρακλή», τις αναβαλλόμενες πιστώσεις φόρου και τη φορολογική μεταχείριση των εταιρειών ειδικού σκοπού.
1. Η επίδραση του 37Β στις εγγυήσεις του «Ηρακλή»
Το άρθρο 37Β (άρθρο 221 του σχεδίου) θέτει όριο στις απαιτήσεις με καθυστέρηση άνω των 90 ημερών (παρ. 2). Κάθε περιορισμός της απαίτησης μειώνει τις αναμενόμενες εισπράξεις των τιτλοποιήσεων. Στις τιτλοποιήσεις του «Ηρακλή» η σειρά πληρωμών είναι αυστηρή: πρώτα εξοφλούνται οι senior τίτλοι με κρατική εγγύηση, και αν οι εισπράξεις δεν φτάνουν, καλείται η εγγύηση του Δημοσίου (ν. 4649/2019).
Η λογική είναι απλή: μια ρύθμιση που προστατεύει τον οφειλέτη σε βάρος των εισπράξεων μπορεί να μεταφέρει το κόστος στον φορολογούμενο μέσω κατάπτωσης εγγυήσεων, αντί να το απορροφήσουν οι κάτοχοι των mezzanine και junior τίτλων. Η ΑΣΡ οφείλει να δείξει:
- Το ποσό των απαιτήσεων του «Ηρακλή» που εμπίπτουν στο 37Β, ανά τιτλοποίηση.
- Τη μεταβολή των αναμενόμενων εισπράξεων έναντι του business plan κάθε τιτλοποίησης.
- Την επίδραση στην πιθανότητα κατάπτωσης των εγγυήσεων senior και το ενδεχόμενο κόστος για τον κρατικό προϋπολογισμό.
- Αν το μέτρο απαιτεί κοινοποίηση στην Επιτροπή κατά το άρθρο 108 παρ. 3 ΣΛΕΕ, εφόσον μεταβάλλει τα δεδομένα βάσει των οποίων εγκρίθηκε το καθεστώς SA.53519.
Η θέση της παρούσας ανάλυσης δεν είναι ότι ο οφειλέτης πρέπει να προστατευθεί λιγότερο. Είναι ότι το κόστος της προστασίας πρέπει να βαρύνει τον κάτοχο του κινδύνου, δηλαδή τους αγοραστές των τίτλων, και όχι τον φορολογούμενο. Αυτό απαιτεί ρητή διάταξη ότι η μείωση εισπράξεων από το 37Β δεν δικαιολογεί κατάπτωση εγγύησης χωρίς προηγούμενο έλεγχο του διαχειριστή.
2. Οι αναβαλλόμενες πιστώσεις φόρου (DTC)
Κατά το ΔΝΤ, οι DTC αντιστοιχούσαν στο 44,5% του CET1 των ελληνικών τραπεζών το Β΄ τρίμηνο 2025 και αποτελούν ενδεχόμενη υποχρέωση του Δημοσίου (Article IV 2026, παρ. 23). Ο μηχανισμός (άρθρο 27Α ν. 4172/2013) μετατρέπει σε απαίτηση κατά του Δημοσίου ζημίες από διαγραφές και πωλήσεις δανείων.
Η σύνδεση με το Μέρος Η΄: κάθε νέα πώληση δανείου ή διαγραφή που διευκολύνει ο νέος μηχανισμός ρύθμισης έχει φορολογική διάσταση για την τράπεζα που διατηρεί και τον αγοραστή που εισπράττει. Η ΑΣΡ οφείλει να ποσοτικοποιήσει το υπόλοιπο DTC, το χρονοδιάγραμμα απόσβεσής του και την επίδραση των νέων κανόνων. Το συνολικό υπόλοιπο (σε κοινοβουλευτικό έλεγχο έχει αναφερθεί ≈ €15,4 δισ.) είναι προς επαλήθευση έναντι των οικονομικών καταστάσεων των τραπεζών.
3. Η φορολογική διάσταση των αγοραστών
Οι αγοραστές είναι κατά κανόνα εταιρείες ειδικού σκοπού εγκατεστημένες εκτός Ελλάδας (συχνά στην Ιρλανδία, υπό το καθεστώς του Section 110 του ιρλανδικού νόμου φορολογίας του 1997). Η κατανομή του ελληνικού εισοδήματος από την είσπραξη ελληνικών δανείων δεν έχει δημοσιοποιηθεί. Η ΑΣΡ οφείλει να απαντήσει:
- Ποιοι φόροι καταβάλλονται στην Ελλάδα από αγοραστές και διαχειριστές, χωριστά.
- Αν εφαρμόζεται φόρος συγκέντρωσης κεφαλαίου (ν. 1676/1986) ή άλλος φόρος στις μεταβιβάσεις χαρτοφυλακίων, και πόσο εισπράχθηκε.
- Πώς φορολογείται η διαφορά ανάμεσα στην τιμή αγοράς και το ποσό που εισπράττεται από τον οφειλέτη.
4. Οι δαπάνες εποπτείας και δικαιοσύνης
Το Μέρος Η΄ αναθέτει νέα καθήκοντα στην ΤτΕ (12 κανονιστικά αντικείμενα, εποπτεία της διαδικασίας των άρθρων 63Α–63ΙΣΤ, καταγγελίες κατά το 63ΙΕ παρ. 2) και στη Γενική Γραμματεία Χρηματοπιστωτικού Τομέα και Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους (πρόστιμα €50.000–500.000 ανά δανειολήπτη κατά το 37Γ παρ. 7). Δεν προβλέπεται στελέχωση ούτε κόστος. Ο μετασχηματισμός της ρύθμισης σε εκτελεστό τίτλο (63Ε) θα μεταφέρει φόρτο στα δικαστήρια από τη δίκη στις ανακοπές και στις αντιρρήσεις (άρθρα 933 επ. ΚΠολΔ). Η ΑΣΡ οφείλει να εκτιμήσει και τα δύο.
5. Τα στοιχεία και ποιος τα έχει
| Στοιχείο | Φορέας |
|---|---|
| Εισπράξεις και business plan ανά τιτλοποίηση «Ηρακλή» | Υπ. Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, monitoring trustee |
| Υπόλοιπο και απόσβεση DTC | ΤτΕ, ΑΑΔΕ, τράπεζες |
| Απαιτήσεις που εμπίπτουν στο 37Β | ΤτΕ, διαχειριστές |
| Φόροι αγοραστών και διαχειριστών | ΑΑΔΕ |
| Δικαστικός φόρτος (ανακοπές, αντιρρήσεις) | Υπ. Δικαιοσύνης |
Ερώτημα προς το ΓΛΚ: Ποια είναι η εκτίμηση της μεταβολής του ενδεχόμενου κόστους από τις εγγυήσεις του «Ηρακλή» λόγω των άρθρων 37Β και 63Α–63ΙΣΤ, και γιατί δεν περιλαμβάνεται στην έκθεση;
(γ) Ειδική έκθεση του άρθρου 75 παρ. 3 Σ#
Το άρθρο 75 παρ. 3 Σ απαιτεί ειδική έκθεση για τα νομοσχέδια που προκαλούν επιβάρυνση του κρατικού προϋπολογισμού, με ένδειξη του τρόπου κάλυψης. Η τυπική απάντηση θα είναι «δεν απαιτείται». Η παρούσα ανάλυση θεωρεί ότι το ζήτημα είναι ανοιχτό για δύο λόγους.
- Ενδεχόμενη δαπάνη από εγγυήσεις. Αν η μείωση των εισπράξεων από το 37Β αυξήσει την πιθανότητα κατάπτωσης εγγυήσεων «Ηρακλή», η επιβάρυνση είναι μελλοντική αλλά πραγματική. Η ΑΣΡ πρέπει να δηλώσει την εκτίμηση και, εάν δεν είναι μηδενική, τον τρόπο κάλυψης.
- Νέα καθήκοντα δημόσιων φορέων. Η ΤτΕ δεν εντάσσεται στον κρατικό προϋπολογισμό, αλλά η επιβάρυνση της μειώνει τα κέρδη που αποδίδονται στο Δημόσιο. Το Υπουργείο Δικαιοσύνης εντάσσεται, και το δικαστικό έργο από τις ανακοπές κατά του νέου εκτελεστού τίτλου θα αυξηθεί.
Ερώτημα: Έχει εξεταστεί αν απαιτείται ειδική έκθεση κατά το άρθρο 75 παρ. 3 Σ για την ενδεχόμενη κατάπτωση εγγυήσεων του ν. 4649/2019, και ποιο είναι το ποσό που έχει εγγραφεί στον κρατικό προϋπολογισμό 2026 και στο Μεσοπρόθεσμο για τις καταπτώσεις εγγυήσεων;
(δ) Γενικές συνέπειες της ρύθμισης#
Το άρθρο 62 ζητά ανάλυση συνεπειών στην οικονομία, την κοινωνία, το περιβάλλον και τη δημόσια διοίκηση. Για το Μέρος Η΄ το περιβαλλοντικό κεφάλαιο δεν εφαρμόζεται ουσιαστικά. Οι υπόλοιπες τρεις διαστάσεις, μαζί με την αγορά, εξετάζονται εδώ.
1. Θεσμοί και νομοθετική τεχνική
- Ασχετικό περιεχόμενο. Τα 34 άρθρα για τα δάνεια είναι μέρος νομοσχεδίου 376 άρθρων με ανώμοια αντικείμενα. Το άρθρο 74 παρ. 5 Σ απαγορεύει διατάξεις άσχετες με το κύριο αντικείμενο· η Έκθεση της Επιτροπής για το Κράτος Δικαίου 2026 (κεφάλαιο Ελλάδας) σημειώνει τη συνέχιση της πρακτικής.
- Εξουσιοδοτήσεις. Το νομοσχέδιο περιέχει 63 εξουσιοδοτικές διατάξεις· στο Μέρος Η΄ δύο από αυτές αναθέτουν στην ΤτΕ 12 αντικείμενα, ανάμεσα στα οποία και η μεταχείριση των εγγυητών (63ΙΣΤ περ. δ΄). Η ουσία της προστασίας μεταφέρεται από τη Βουλή σε ανεξάρτητη αρχή, χωρίς προθεσμία (βλ. κεφ. η΄).
- Κενό κανόνων. Ο Κώδικας Δεοντολογίας καταργείται, ενώ οι νέοι κανόνες εξαρτώνται από μελλοντικές πράξεις της ΤτΕ. Στο ενδιάμεσο διάστημα κινδυνεύει να μην ισχύει καμία διαδικασία.
2. Αγορά και ανταγωνισμός
- Συγκέντρωση. Οι τρεις μεγαλύτεροι διαχειριστές είχαν το 85,3% των υπό διαχείριση απαιτήσεων (ΤτΕ, 6/2024). Η αγορά είναι ολιγοπωλιακή.
- Αποκλειστικότητα του άρθρου 215. Η κατοχύρωση αποκλειστικού ρόλου του διαχειριστή σε ολιγοπωλιακή αγορά ενισχύει τη θέση των κυρίαρχων. Η ΑΣΡ οφείλει να ζητήσει γνώμη της Επιτροπής Ανταγωνισμού και να δώσει τον δείκτη HHI.
- Κυρώσεις που δεν αποτρέπουν. Τα δημοσιευμένα πρόστιμα σε διαχειριστές είναι μικρά έναντι του αποθέματος: συνολικά ≈ €1,9 εκατ. από το Υπουργείο Ανάπτυξης και €233.400 από την ΤτΕ το 2025 (προς επαλήθευση ο ακριβής χρονικός ορίζοντας). Το νέο εύρος €50.000–500.000 ανά δανειολήπτη (37Γ παρ. 7) είναι βελτίωση μόνο αν εφαρμοστεί· η ΑΣΡ πρέπει να προβλέψει δείκτη εφαρμογής.
3. Οικονομία: η αλυσίδα των συνεπειών
Το μοντέλο που διατηρεί το Μέρος Η΄ επηρεάζει την οικονομία μέσα από μια αλυσίδα κρίκων. Η ΑΣΡ οφείλει να εξετάσει καθέναν.
| Κρίκος | Τι συμβαίνει | Τεκμήριο |
|---|---|---|
| Δημοσιονομικός | Ενδεχόμενες υποχρεώσεις (DTC, εγγυήσεις «Ηρακλή») | ΔΝΤ Art. IV 2026, παρ. 23 |
| Τραπεζικός | Κεφάλαια με μεγάλο μερίδιο DTC | ΔΝΤ, ό.π. (44,5% CET1) |
| Ρευστότητα | Πλεονάζουσα ρευστότητα στην ΕΚΤ με επιτόκιο 2,50%, καταθέσεις στο 0,03%· δείκτης δανείων/καταθέσεων 65–82%, LCR 145–227% | ΕΚΤ, οικονομικές καταστάσεις (προς επαλήθευση ανά τράπεζα) |
| Παραγωγικός | Οφειλέτες και εγγυητές εκτός τραπεζικού συστήματος και νέας πίστωσης | Προς μέτρηση (ΤτΕ, ΤΕΙΡΕΣΙΑΣ) |
| Εξωτερικός | Εισπράξεις από ελληνικά δάνεια που καταλήγουν σε αλλοδαπούς αγοραστές | Προς μέτρηση (στοιχεία ισοζυγίου πληρωμών ΤτΕ) |
| Κοινωνικός | Απώλεια κατοικίας, εμπλοκή οικογενειών μέσω εγγυήσεων | Προς μέτρηση |
| Θεσμικός | Μεταφορά δικαστικής κρίσης σε ιδιώτες και ανεξάρτητες αρχές | Κείμενο σχεδίου (63Ε, 63ΙΣΤ) |
Δύο μακροοικονομικά δεδομένα δίνουν το πλαίσιο:
- Πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα. Από το 2008 το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών στην Ελλάδα είναι χαμηλότερο κατά ≈ 18%, έναντι αύξησης ≈ 11% στην ΕΕ-27 (Eurostat). Ενήμερες ρυθμίσεις δεν μπορούν να βασίζονται σε εισοδήματα που δεν έχουν ανακάμψει.
- Ονομαστική αύξηση και πληθωρισμός. Από το 2020 ως το 2025 το ονομαστικό ΑΕΠ αυξήθηκε κατά ≈ 48%, ενώ το πραγματικό κατά ≈ 22%· ο αποπληθωριστής ανέβηκε κατά ≈ 21% (υπολογισμός επί στοιχείων Eurostat, κατά προσέγγιση). Η βελτίωση του λόγου χρέους/ΑΕΠ οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στον πληθωρισμό, που ταυτόχρονα διαβρώνει την ικανότητα αποπληρωμής των νοικοκυριών.
4. Κοινωνία: ποιοι επηρεάζονται και πώς
| Ομάδα | Διάταξη | Συνέπεια |
|---|---|---|
| Οφειλέτες με καθυστέρηση > 90 ημερών | 37Β παρ. 2 και 5 | Οριοθέτηση απαίτησης, αλλά όσα καταβλήθηκαν «δεν αναζητούνται και δεν επιστρέφονται» |
| Οφειλέτες σε ρύθμιση | 37Γ παρ. 1 | Προστασία μόνο αν «τηρεί τους όρους»· η μόνη αναγνωρισμένη δικαιολογία είναι η μη χορήγηση στοιχείων του άρθρου 13 παρ. 7 περ. β΄ |
| Εγγυητές και συνοφειλέτες | 63Γ παρ. 8, 63Ε παρ. 4, 63ΙΣΤ περ. δ΄ | Εκτελεστός τίτλος και εναντίον τους· η μεταχείρισή τους εξουσιοδοτείται |
| Κάτοικοι κύριας κατοικίας | Σχέδιο συνολικά | Καμία ειδική προστασία έναντι πλειστηριασμού |
Το κείμενο εισάγει επίσης την κατηγορία του «συνεπούς οφειλέτη» στον τίτλο του νομοσχεδίου. Η κατηγοριοποίηση χωρίζει τους οφειλέτες σε άξιους και μη άξιους προστασίας βάσει ενός αντικειμενικού δεδομένου (πληρωμή ή μη) που βεβαιώνει ο ίδιος ο πιστωτής, χωρίς έλεγχο αιτίων, υπαιτιότητας ή της νομιμότητας της απαίτησης. Η συνέπεια συμπεριφοράς κρίνεται από δικαστήριο, τελεσίδικα, ως αποτέλεσμα εξέτασης και της συμπεριφοράς του πιστωτή (βλ. αναλογικά ΑΚ 342). Η ΑΣΡ οφείλει να εξετάσει τις συνέπειες της διάκρισης σε εκκρεμείς δίκες για δάνεια είκοσι ετών.
Προτεινόμενοι δείκτες κοινωνικής επίπτωσης: πλειστηριασμοί κύριας κατοικίας ανά έτος· εγγυητές που κλήθηκαν να πληρώσουν· καταγγελίες κατά διαχειριστών και έκβασή τους· ρυθμίσεις που αθετούνται μέσα σε 24 μήνες.
(ε) Η διαβούλευση#
Το άρθρο 61 ν. 4622/2019 απαιτεί δημόσια διαβούλευση δύο εβδομάδων κατά κανόνα, ανάρτηση προκαταρκτικής ΑΣΡ μαζί με το σχέδιο, και έκθεση επί της διαβούλευσης που απαντά στα σχόλια και εξηγεί ποια έγιναν δεκτά ή γιατί απορρίφθηκαν. Ο ΟΟΣΑ (Σύσταση για τη Ρυθμιστική Πολιτική και Διακυβέρνηση, 2012) και τα εργαλεία της Επιτροπής για τη βελτίωση της νομοθέτησης θέτουν τα ίδια κριτήρια.
| Κριτήριο | Απαίτηση | Τι συνέβη |
|---|---|---|
| Διάρκεια | Δύο εβδομάδες (άρθ. 61 παρ. 2) | 7.10.2026, 22:30 – 22.10.2026, 10:00: περίπου δύο εβδομάδες για 376 άρθρα |
| Προκαταρκτική ΑΣΡ | Μαζί με το σχέδιο | Δεν αναρτήθηκε |
| Ενιαίο αντικείμενο | Και άρθρο 74 παρ. 5 Σ | 376 άρθρα σε ανώμοια θέματα· το Μέρος Η΄ είναι ένα από πολλά |
| Συμμετοχή στο Μέρος Η΄ | — | 14 σχόλια στις 15.10.2026· 28 από τα 34 άρθρα χωρίς κανένα σχόλιο |
| Σύγκριση | — | Το άρθρο 299 είχε ήδη 132 σχόλια |
| Έκθεση διαβούλευσης | Απάντηση στα σχόλια, με αιτιολόγηση | Αναμένεται |
Γιατί η χαμηλή συμμετοχή είναι εύρημα
Το Μέρος Η΄ επηρεάζει απευθείας εκατοντάδες χιλιάδες οφειλέτες και εγγυητές. Η αναλογία ανάμεσα στο εύρος του προσβαλλόμενου πληθυσμού και στα 14 σχόλια δείχνει ότι η διαβούλευση δεν έφτασε στους ενδιαφερόμενους. Πιθανές αιτίες:
- η ενσωμάτωση σε πολυνομοσχέδιο με άλλο κύριο αντικείμενο
- η τεχνική νομοθετική δομή (τροποποιήσεις άρθρων άλλου νόμου χωρίς ενοποιημένο κείμενο)
- η απουσία ΑΣΡ και επεξηγηματικού υλικού για τον μη ειδικό.
Η Έκθεση της Επιτροπής για το Κράτος Δικαίου 2026 αναφέρεται σε προβλήματα ποιότητας της νομοθετικής διαδικασίας στην Ελλάδα, μεταξύ άλλων στις άσχετες ρυθμίσεις και στην ποιότητα των διαβουλεύσεων (κεφάλαιο Ελλάδας· η ακριβής παραπομπή σε υποσημειώσεις σημειώνεται στο Παράρτημα).
Τι ζητείται
- Η έκθεση επί της διαβούλευσης να απαντά σε κάθε σχόλιο επί του Μέρους Η΄ ατομικά, με αιτιολόγηση για όσα απορρίπτονται.
- Να δημοσιευθούν οι θέσεις των φορέων που ενδεχομένως ζητήθηκαν εκτός διαβούλευσης (ΤτΕ, ένωση τραπεζών, ένωση διαχειριστών, Συνήγορος του Καταναλωτή, Επιτροπή Ανταγωνισμού, δικηγορικοί σύλλογοι).
- Να αναρτηθεί η ΑΣΡ πριν από την κατάθεση, ώστε οι ενδιαφερόμενοι να εξετάσουν τα στοιχεία που τεκμηριώνουν την επιλογή.
(στ) Έλεγχος νομιμότητας#
Το άρθρο 62 ζητά επιβεβαίωση συμβατότητας με το Σύνταγμα, το ενωσιακό δίκαιο και την ΕΣΔΑ, με παράθεση της νομολογίας. Ο πίνακας εντοπίζει διατάξεις που, όπως είναι διατυπωμένες, συγκρούονται ή κινδυνεύουν να συγκρουστούν με κανόνα υπέρτερης ισχύος.
| Διάταξη σχεδίου | Υπέρτερος κανόνας | Συνέπεια |
|---|---|---|
| 221, 37Β παρ. 5 (καμία επιστροφή) | Άρθρο 6 παρ. 1 Οδηγίας 93/13· ΔΕΕ Gutiérrez Naranjo (C-154/15 κ.λπ., 21.12.2016): ο χρονικός περιορισμός επιστροφής ποσών από καταχρηστικούς όρους είναι ασύμβατος. Άρθρο 17 Σ, άρθρο 1 ΠΠΠ ΕΣΔΑ | Η παρ. 5 δεν μπορεί να καλύψει ποσά από καταχρηστικούς όρους ούτε αξιώσεις που έχουν ήδη γεννηθεί |
| 221 παρ. 2 (μόνο οφειλές σε καθυστέρηση 90 ημερών) | Αρχή της ισότητας (άρθρο 4 παρ. 1 Σ) | Δεν δικαιολογείται δυσμενέστερη μεταχείριση αυτού που ρύθμισε και πληρώνει |
| 231, 63Ε (ρύθμιση ως εκτελεστός τίτλος) | Άρθρα 6 και 7 Οδηγίας 93/13, άρθρο 47 Χάρτη· ΔΕΕ 17.5.2022 (Ibercaja C-600/19, SPV Project 1503 C-693/19 και C-831/19, Impuls Leasing C-725/19, Unicaja C-869/19) | Ρητή επιφύλαξη ότι η υπογραφή δεν αποκλείει έλεγχο καταχρηστικών όρων |
| 231, 63Ε παρ. 4 (τίτλος και κατά εγγυητών) | ΔΕΕ Tarcău (C-74/15): ο εγγυητής-φυσικό πρόσωπο εκτός επαγγελματικής δραστηριότητας προστατεύεται ως καταναλωτής. ΑΚ 853, 855, 862 | Ο τίτλος δεν μπορεί να αποστερεί τον εγγυητή από τις ενστάσεις του οφειλέτη, την ένσταση διζήσεως και την απαλλαγή λόγω υπαιτιότητας του δανειστή |
| 222, 37Γ (αναστολή πλειστηριασμού) | Άρθρα 7 και 47 Χάρτη· ΔΕΕ Kušionová (C-34/13), Aziz (C-415/11) | Η αναστολή χρειάζεται εφαρμόσιμο μηχανισμό και κριτήριο που δεν εξαρτάται από τη βεβαίωση του πιστωτή |
| 222, 37Γ παρ. 1 («συνεπής» οφειλέτης) | Άρθρο 20 παρ. 1 Σ και άρθρο 47 Χάρτη (δικαστική προστασία), ΑΚ 342 (υπαιτιότητα ως προϋπόθεση ευθύνης) | Η κατάσταση του οφειλέτη δεν ορίζεται νομοθετικά και δεν βεβαιώνεται από τον πιστωτή· κρίνεται τελεσίδικα από δικαστήριο |
| 220, 37Α (στοιχεία οφειλής) | Άρθρα 12 παρ. 3 και 15 ΓΚΠΔ· άρθρο 10 παρ. 2 Οδηγίας 2021/2167 | Προθεσμία ενός μηνός και έγγραφα της μεταβίβασης στον κατάλογο |
| 215 (πωλήσεις «αποκλειστικά» μέσω διαχειριστή) | Άρθρο 17 παρ. 2 Οδηγίας 2021/2167: ο αγοραστής δεν υπόκειται σε πρόσθετες απαιτήσεις για την αγορά | Εξέταση συμβατότητας πριν ψηφιστεί |
| 217, 239, 37Γ παρ. 7 (κυρώσεις) | Άρθρο 49 Χάρτη (νομιμότητα ποινών)· άρθρο 23 παρ. 4 Οδηγίας 2021/2167· ΣτΕ 2260–2261/2025 | Αυτοτελής κυρωτική βάση και μεθοδολογία προστίμων |
| 225, 229 (πρόταση ρύθμισης) | Άρθρο 28 παρ. 1 Οδηγίας 2014/17 (εύλογη ανοχή πριν από την εκτέλεση)· άρθρο 35 Οδηγίας 2023/2225 | Η ανοχή είναι ενωσιακή υποχρέωση, άρα η παράλειψή της χρειάζεται έννομη συνέπεια |
| 224, 221 («Ηρακλής», όριο 37Β) | Άρθρα 107–108 ΣΛΕΕ· απόφαση SA.53519, C(2019) 7309, 10.10.2019 | Βλ. παρακάτω |
| 223, 242 (63ΙΣΤ, εξουσιοδοτήσεις) | Άρθρο 43 παρ. 2 εδ. β΄ Σ | Το πεδίο και το ελάχιστο περιεχόμενο ανήκουν στον νόμο |
Κρατικές ενισχύσεις: ο «Ηρακλής» και το όριο του 37Β
Η Επιτροπή έκρινε ότι η εγγύηση του Δημοσίου δεν είναι κρατική ενίσχυση επειδή παρέχεται με όρους αγοράς (SA.53519, αιτιολογική σκέψη 80). Η κρίση στηρίχθηκε σε αξιολόγηση των senior τίτλων τουλάχιστον BB-, σε πώληση τουλάχιστον 50% της junior σειράς σε ιδιώτες και σε δεσμεύσεις παρακολούθησης: ανεξάρτητος monitoring trustee και πλήρης πρόσβαση σε στοιχεία του διαχειριστή και των δανείων (σκ. 12–13, 29, 32–34).
Το όριο του 37Β εφαρμόζεται και σε τιτλοποιημένες απαιτήσεις (παρ. 6–7), άρα μειώνει τις αναμενόμενες εισπράξεις των χαρτοφυλακίων του «Ηρακλή». Το σχέδιο δεν λέει ποιος σηκώνει αυτή τη μείωση. Αν πέσει στην εγγύηση του Δημοσίου υπέρ των senior τίτλων ή αν αλλάξουν οι όροι της εγγύησης, το ζήτημα είναι αν αυτό συνιστά νέα κρατική ενίσχυση που πρέπει να κοινοποιηθεί (άρθρο 108 παρ. 3 ΣΛΕΕ). Το άρθρο 224 περιορίζει τον έλεγχο σε αμοιβές και έξοδα και δημοσιεύει μόνο περίληψη.
Οι αγοραστές πιστώσεων και η δικαστική προστασία
Οι αγοραστές πιστώσεων δεν αδειοδοτούνται και ενεργούν μέσω διαχειριστών· ο δικαιούχος της απαίτησης είναι συχνά οντότητα ειδικού σκοπού στο εξωτερικό. Ο οφειλέτης δεν γνωρίζει τον πραγματικό πιστωτή του. Μετά τις αποφάσεις του ΔΕΕ C-37/20 και C-601/20 (22.11.2022) η πρόσβαση στο Μητρώο Πραγματικών Δικαιούχων περνά από το «έννομο συμφέρον», το οποίο το ίδιο το νομοσχέδιο αφήνει σε ΚΥΑ (άρθρο 209, Μέρος Ζ΄). Η ΑΣΡ οφείλει να εξετάσει αν ο οφειλέτης και ο εγγυητής θα αναγνωριστούν ως πρόσωπα με τέτοιο συμφέρον.
Εγγυητές και συνοφειλέτες: το κενό του σχεδίου
Ο Αστικός Κώδικας έχει ήδη τα εργαλεία για την προστασία του εγγυητή: ένσταση διζήσεως (ΑΚ 855–856), ενστάσεις του οφειλέτη (ΑΚ 853), απαλλαγή όταν η ικανοποίηση έγινε αδύνατη από υπαιτιότητα του δανειστή (ΑΚ 862) και, για τον συνοφειλέτη, το τεκμήριο της διαιρετής ευθύνης (ΑΚ 480). Στην τραπεζική πρακτική αυτά αποκλείονται με παραίτηση ή με συμφωνία εις ολόκληρον (ΑΚ 857 αρ. 1, ΑΚ 481). Το σχέδιο επεκτείνει τον εκτελεστό τίτλο κατά των εγγυητών (63Ε παρ. 4) ενώ αφήνει τη μεταχείρισή τους σε απόφαση της ΤτΕ (63ΙΣΤ περ. δ΄). Η ΑΣΡ οφείλει να εξετάσει τη συμβατότητα της επέκτασης με την Tarcău και τις συγκριτικές λύσεις άλλων κρατών μελών: στη Γαλλία η δυσαναλογία της εγγύησης οδηγεί σε μείωση της ευθύνης (Code civil, άρθρο 2300) και η αθέτηση των υποχρεώσεων ενημέρωσης σε απώλεια τόκων (άρθρα 2302–2303)· στην Ιταλία ο εγγυητής απαλλάσσεται αν ο δανειστής δεν στραφεί κατά του οφειλέτη εντός έξι μηνών από τη λήξη της κύριας οφειλής (c.c., άρθρο 1957) και, στην εγγύηση μελλοντικής οφειλής, όταν ο δανειστής χορηγεί νέα πίστωση χωρίς ειδική άδεια του εγγυητή, ενώ γνωρίζει ότι η περιουσιακή κατάσταση του οφειλέτη έχει επιδεινωθεί σημαντικά (άρθρο 1956).
(ζ) Πίνακας τροποποιούμενων και καταργούμενων διατάξεων#
Ο πίνακας αντλείται από τις επικεφαλίδες των άρθρων 212–245 του σχεδίου όπως αναρτήθηκε στη διαβούλευση. Στην επίσημη ΑΣΡ ο πίνακας πρέπει να παραθέτει και το ισχύον κείμενο κάθε τροποποιούμενης διάταξης.
| Άρθρο σχεδίου | Διάταξη που θίγεται | Είδος | Αντικείμενο |
|---|---|---|---|
| 212 | ν. 5072/2023, νέο άρθρο 10Α | Προσθήκη | Διαφάνεια και δημοσιοποίηση πληροφοριών |
| 213 | ν. 5072/2023, νέο άρθρο 10Β | Προσθήκη | Υποβολή στοιχείων, αξιολόγηση συμμόρφωσης |
| 214 | ν. 5072/2023, άρθρο 14 παρ. 2 περ. ι΄ | Τροποποίηση | Περιεχόμενο σύμβασης διαχείρισης |
| 215 | ν. 5072/2023, άρθρο 21, νέα παρ. 6Α | Προσθήκη | Πωλήσεις στη δευτερογενή αγορά μέσω διαχειριστή |
| 216 | ν. 5072/2023, άρθρο 25 παρ. 3 | Τροποποίηση | Αρμόδια αρχή για την πλατφόρμα ΜΕΔ |
| 217 | ν. 5072/2023, άρθρο 27 παρ. 1 περ. ιστ΄ και παρ. 8 | Προσθήκη | Νέα παράβαση, δημοσιοποίηση κυρώσεων |
| 218 | ν. 5072/2023, άρθρο 28 παρ. 1 | Τροποποίηση | Κυρώσεις για την πλατφόρμα ΜΕΔ από το ΥπΟΙΚ |
| 219 | ν. 5072/2023, νέο Κεφάλαιο ΖΑ΄ (μετά το άρθρο 37) | Προσθήκη | Μέτρα προστασίας οφειλετών |
| 220 | ν. 5072/2023, νέο άρθρο 37Α | Προσθήκη | Διαφάνεια απαίτησης, αναστολή τοκοφορίας |
| 221 | ν. 5072/2023, νέο άρθρο 37Β | Προσθήκη (επέκταση της λογικής του άρθρου 39 ν. 3259/2004) | Ανώτατο όριο τοκοφορίας |
| 222 | ν. 5072/2023, νέο άρθρο 37Γ | Προσθήκη | Προστασία κατά τη διάρκεια ρύθμισης |
| 223 | ν. 5072/2023, άρθρο 39 παρ. 2 (περ. η΄–ι΄) | Τροποποίηση | Εξουσιοδότηση στην ΤτΕ |
| 224 | ν. 4649/2019, νέο άρθρο 14Α | Προσθήκη | Ετήσιος έλεγχος διαχειριστών «Ηρακλή» |
| 225 | ν. 5193/2025, άρθρο 182 | Τροποποίηση | Πρόταση ρύθμισης πριν από τον πλειστηριασμό |
| 226 | ν. 5072/2023, νέο Μέρος ΓΑ΄ (μετά το άρθρο 63) | Προσθήκη | Ειδική διαδικασία διμερούς ρύθμισης |
| 227–242 | ν. 5072/2023, νέα άρθρα 63Α–63ΙΣΤ | Προσθήκη | Πεδίο, ορισμοί, διαδικασία, εκτελεστός τίτλος, πλατφόρμα, κυρώσεις, επίλυση διαφορών, εξουσιοδοτήσεις |
| 243 | Παραπομπές στον «Κώδικα Δεοντολογίας Τραπεζών» σε κάθε νομοθέτημα | Τελική διάταξη | Νοούνται ως παραπομπές στο Μέρος ΓΑ΄· μετονομασία πλατφόρμας |
| 244 | Εκκρεμείς Διαδικασίες Επίλυσης Καθυστερήσεων της απόφ. 392/1/31.5.2021 της ΤτΕ | Μεταβατική | Μετάβαση από τον Κώδικα Δεοντολογίας |
| 245 | ν. 4224/2013, άρθρο 1 παρ. 2–4 | Κατάργηση | Νομική βάση του Κώδικα Δεοντολογίας |
Νομοτεχνικές παρατηρήσεις
- Άρθρο 238. Η επικεφαλίδα αναφέρει «ν. 5072/203» αντί για «ν. 5072/2023».
- Άρθρο 244 παρ. 2. Παραπέμπει στην «παρ. 1 του άρθρου 63Α» για την ειδοποίηση του οφειλέτη· η ειδοποίηση ρυθμίζεται στην παρ. 1 του 63Γ, ενώ το 63Α παρ. 1 ορίζει το πεδίο. Επιπλέον, η παρ. 2 καλύπτει μόνο οφειλέτες για τους οποίους «δεν τηρείται ενεργή ρύθμιση», έννοια που δεν ορίζεται· οι ρυθμισμένοι οφειλέτες δεν ενημερώνονται για τα δικαιώματα των άρθρων 37Α–37Γ.
- Άρθρο 63Β (άρθρο 228). Οι ορισμοί ισχύουν μόνο για το Μέρος ΓΑ΄· οι ίδιοι όροι (οφειλέτης, ρύθμιση) στα άρθρα 37Α–37Γ μένουν χωρίς ορισμό.
- Άρθρο 37Γ παρ. 1. Η παραπομπή στο άρθρο 13 παρ. 7 περ. β΄ εφαρμόζεται μόνο σε διαχειριστές πιστώσεων· για δάνεια που διαχειρίζονται από τράπεζες η μόνη αναγνωρισμένη δικαιολογία μη πληρωμής δεν έχει πεδίο εφαρμογής.
- Άρθρα 245 και 376 παρ. 3. Η κατάργηση της νομικής βάσης του Κώδικα Δεοντολογίας ισχύει «από την έναρξη ισχύος του παρόντος», χωρίς να διευκρινίζεται αν εννοείται ο νόμος ή το Μέρος, και ανεξάρτητα από την έκδοση των αποφάσεων της ΤτΕ που τον αντικαθιστούν. Χρειάζεται ρήτρα διατήρησης του Κώδικα έως την έναρξη ισχύος των νέων αποφάσεων.
(η) Έκθεση εφαρμογής της ρύθμισης#
Το άρθρο 62 ζητά πίνακα των κανονιστικών πράξεων με αρμόδιο όργανο και χρονοδιάγραμμα, τους φορείς υλοποίησης και τους δείκτες παρακολούθησης. Κατά το άρθρο 59 παρ. 1 ν. 4622/2019 οι εξουσιοδοτήσεις θεσπίζονται μόνο όταν δεν αρκούν οι υφιστάμενες, και, όπου προβλέπεται αποκλειστική προθεσμία έκδοσης, το σχέδιο εισάγεται με προσχέδια των πράξεων. Καμία εξουσιοδότηση του Μέρους Η΄ δεν έχει προθεσμία, άρα η υποχρέωση αυτή δεν ενεργοποιείται.
1. Οι κανονιστικές πράξεις του Μέρους Η΄
Δύο εξουσιοδοτικές διατάξεις (άρθρα 223 και 242) αναθέτουν στην ΤτΕ 12 κανονιστικά αντικείμενα. Κανένα δεν έχει προθεσμία και κανενός το σχέδιο δεν έχει δημοσιευθεί.
| Διάταξη | Αντικείμενο της απόφασης της ΤτΕ | Χαρακτήρας | Προθεσμία |
|---|---|---|---|
| 223 (39 παρ. 2 η΄) | Στοιχεία, μέσο και συχνότητα δημοσιοποίησης (10Α) | Ουσία: το περιεχόμενο της διαφάνειας | Καμία |
| 223 (θ΄) | Στοιχεία αξιολόγησης συμμόρφωσης (10Β παρ. 1) | Εποπτικό | Καμία |
| 223 (ι΄) | Λεπτομέρειες σχεδίου στρατηγικής (10Β παρ. 2) | Εποπτικό | Καμία |
| 242 (63ΙΣΤ α΄) | Δικαιολογητικά αίτησης ρύθμισης | Διαδικαστικό, αλλά κρίνει πότε η αίτηση είναι «πλήρης» και αρχίζουν οι προθεσμίες | Καμία |
| 242 (β΄) | Ελάχιστο περιεχόμενο της πρότασης ρύθμισης (και της πρότασης του άρθρου 225) | Ουσία | Καμία |
| 242 (γ΄) | «Ειδικότερα θέματα και κάθε αναγκαία λεπτομέρεια» | Γενική ρήτρα | Καμία |
| 242 (δ΄) | Εφαρμογή στους εγγυητές | Ουσία | Καμία |
| 242 (ε΄) | Στοιχεία προς την ΤτΕ | Εποπτικό | Καμία |
| 242 (στ΄) | Στάδια στην ψηφιακή πλατφόρμα | Τεχνικό | Καμία |
| 242 (ζ΄) | Συστήματα, οργανωτικές απαιτήσεις | Τεχνικό | Καμία |
| 242 (η΄) | Ενημέρωση οφειλετών, σημεία επικοινωνίας | Ουσία (αντικαθιστά κανόνες του Κώδικα Δεοντολογίας) | Καμία |
| 242 (θ΄) | Ποια δάνεια υπάγονται στη διαδικασία | Ουσία: το πεδίο του νόμου | Καμία |
Το άρθρο 43 παρ. 2 εδ. β΄ Σ επιτρέπει εξουσιοδότηση σε άλλα όργανα για «ειδικότερα θέματα» ή θέματα «τοπικού ενδιαφέροντος ή χαρακτήρα τεχνικού ή λεπτομερειακού». Το πεδίο (θ΄), το ελάχιστο περιεχόμενο της πρότασης (β΄) και η μεταχείριση των εγγυητών (δ΄) δεν είναι τέτοια θέματα.
2. Φορείς υλοποίησης
Το Μέρος Η΄ μοιράζει τις αρμοδιότητες σε τουλάχιστον τέσσερις φορείς:
- ΤτΕ: εποπτεία διαχειριστών, διαδικασία 63Α–63ΙΣΤ, κυρώσεις (217, 239), 12 κανονιστικά αντικείμενα· δέχεται καταγγελίες μόνο για εποπτικούς σκοπούς και «χωρίς να επιλαμβάνεται εξατομικευμένων διαφορών» (63ΙΕ παρ. 2).
- Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών: πλατφόρμα ΜΕΔ (216, 218), έλεγχος «Ηρακλή» (224).
- Γενική Γραμματεία Χρηματοπιστωτικού Τομέα και Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους: πρόστιμο του 37Γ παρ. 7.
- Ελληνικός Χρηματοοικονομικός Μεσολαβητής: διαμεσολάβηση (63ΙΕ παρ. 1), χωρίς δεσμευτική κρίση· έκθεση ανά τρίμηνο στην ΤτΕ, όχι στο κοινό.
Καμία από τις αρχές αυτές δεν κρίνει δεσμευτικά τη διαφορά οφειλέτη και διαχειριστή· η μόνη οδός μένει το δικαστήριο.
Η διασπορά αυτή δικαιολογεί μια ερώτηση: ποιος είναι υπεύθυνος για το αποτέλεσμα της ρύθμισης έναντι της Βουλής;
3. Δείκτες παρακολούθησης και εκ των υστέρων αξιολόγηση
Προτείνεται ο νόμος να προβλέπει εξαμηνιαία δημόσια έκθεση της ΤτΕ στη Βουλή με τους εξής δείκτες, και εκ των υστέρων αξιολόγηση μετά από δύο έτη:
- Αιτήσεις ρύθμισης, προτάσεις, απορρίψεις και χρόνος απάντησης, ανά διαχειριστή.
- Ποσοστό ρυθμίσεων ενήμερων στους 12 και 24 μήνες.
- Περιπτώσεις εφαρμογής του ορίου του 37Β και συνολικό ποσό που δεν αναζητήθηκε.
- Αναστολές κατά το 37Γ και ακυρώσεις πλειστηριασμών.
- Πλειστηριασμοί κύριας κατοικίας και κλήσεις εγγυητών.
- Κυρώσεις που επιβλήθηκαν, με ποσό και αιτιολογία.
- Εισπράξεις τιτλοποιήσεων «Ηρακλή» έναντι business plan και κατάπτωση εγγυήσεων.
Συμπεράσματα και προτάσεις#
Η σκιώδης ανάλυση δείχνει ότι το Μέρος Η΄ δεν μπορεί να αξιολογηθεί με τα στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί. Τα στοιχεία υπάρχουν στην ΤτΕ, στο Υπουργείο, στην ΑΑΔΕ και στους διαχειριστές. Η επίσημη ΑΣΡ οφείλει να τα παρουσιάσει πριν από την ψήφιση.
Επτά αιτήματα
- Ανάρτηση της ΑΣΡ πριν από την κατάθεση και διάσπαση του Μέρους Η΄ σε αυτοτελές νομοσχέδιο (άρθρο 74 παρ. 5 Σ), με νέα διαβούλευση.
- Ποσοτικοποίηση του δημοσιονομικού κινδύνου: επίδραση του 37Β στις εισπράξεις και στις εγγυήσεις «Ηρακλή», υπόλοιπο και απόσβεση DTC, και εξέταση ανάγκης κοινοποίησης κατά το άρθρο 108 παρ. 3 ΣΛΕΕ.
- Κατάργηση της έννοιας του «συνεπούς οφειλέτη» από τον τίτλο και το 37Γ. Η προστασία κατά τη διάρκεια ρύθμισης να μην εξαρτάται από βεβαίωση του πιστωτή· η συμπεριφορά του οφειλέτη κρίνεται μόνο τελεσίδικα από δικαστήριο.
- Άρση των ασυμβατοτήτων με το υπέρτερο δίκαιο: διαγραφή της παρ. 5 του 37Β ή εξαίρεση των ποσών από καταχρηστικούς όρους· ρητή επιφύλαξη ελέγχου καταχρηστικότητας στο 63Ε· εξέταση του άρθρου 215 έναντι του άρθρου 17 παρ. 2 Οδηγίας 2021/2167.
- Ο νόμος ορίζει την ουσία: το πεδίο (63ΙΣΤ θ΄), το ελάχιστο περιεχόμενο της πρότασης (β΄) και η μεταχείριση των εγγυητών (δ΄) να μπουν στον νόμο· η γενική ρήτρα (γ΄) να διαγραφεί· οι αποφάσεις να έχουν προθεσμία και δημόσια διαβούλευση επί του σχεδίου τους.
- Καμία περίοδος χωρίς κανόνες: ο Κώδικας Δεοντολογίας να ισχύει έως την έναρξη ισχύος των νέων αποφάσεων, και οι κανόνες προστασίας του να διατηρηθούν ως ελάχιστο επίπεδο.
- Εξέταση των εναλλακτικών που λείπουν: δημόσιος φορέας διαχείρισης, κατανομή βαρών, δικαίωμα αγοράς της απαίτησης από τον οφειλέτη, μεταβατικό καθεστώς για το απόθεμα (επανυπολογισμός, ανατοκισμός, διαιρετή ευθύνη εγγυητών και συνοφειλετών).
Ερωτήματα προς το Υπουργείο
- Πόσο από το απόθεμα των €94 δισ. αναμένεται να ρυθμιστεί, να εισπραχθεί με ρευστοποίηση και να διαγραφεί, με και χωρίς τη ρύθμιση;
- Ποιο είναι το ενδεχόμενο κόστος για το Δημόσιο από τις εγγυήσεις «Ηρακλή» και πώς επηρεάζεται από το 37Β;
- Γιατί η ιδιωτική διαχείριση προκρίθηκε έναντι των εναλλακτικών του κεφ. α΄, και με ποια συγκριτικά στοιχεία;
- Πότε θα εκδοθούν οι 12 αποφάσεις της ΤτΕ και θα τεθούν σε διαβούλευση;
Παράρτημα: πηγές και στοιχεία προς επαλήθευση#
Α. Στοιχεία προς επαλήθευση
| Στοιχείο | Τιμή που χρησιμοποιήθηκε | Προέλευση | Πού επαληθεύεται |
|---|---|---|---|
| Εγγυήσεις «Ηρακλή», σύνολο και senior | ≈ €50 δισ. / > €17 δισ. | Δημοσιεύματα | ΓΛΚ (εγγυήσεις Δημοσίου), Αναφορά Συμμόρφωσης Επιτροπής |
| Υπόλοιπο DTA/DTC | ≈ €15,4 δισ. | Κοινοβουλευτικός έλεγχος | Οικονομικές καταστάσεις τραπεζών, Έκθεση Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας ΤτΕ |
| Κυρώσεις σε διαχειριστές | ≈ €1,9 εκατ. (Υπ. Ανάπτυξης), €233.400 (ΤτΕ, 2025) | Δελτία Τύπου | Ανακοινώσεις κυρώσεων ΤτΕ και Υπουργείου |
| Αποσύνθεση ονομαστικού ΑΕΠ 2020–2025 | +48% / +22% / +21% | Υπολογισμός κατά προσέγγιση | Eurostat, nama_10_gdp |
| Ρευστότητα τραπεζών (LTD, LCR) | 65–82%, 145–227% | Οικονομικές καταστάσεις | Ανά τράπεζα, τελευταία δημοσιευμένη περίοδος |
| Σχόλια διαβούλευσης Μέρους Η΄ | 14 (15.10.2026) | Καταμέτρηση opengov | Νέα καταμέτρηση μετά τη λήξη (22.10.2026) |
| Εξουσιοδοτήσεις νομοσχεδίου | ≥ 63 σε 32 άρθρα | Καταμέτρηση εδαφίων (κατώτατο όριο) | Κείμενο σχεδίου |
| Έκθεση Κράτους Δικαίου 2026 | Κεφάλαιο Ελλάδας, νομοθετική διαδικασία | Υποσημειώσεις 153–163 | Επιλογή ακριβούς χωρίου πριν τη δημοσίευση |
Β. Νομοθεσία
- Σύνταγμα: άρθρα 4 παρ. 1, 17, 20 παρ. 1, 43 παρ. 2, 74 παρ. 5, 75 παρ. 1 και 3.
- ν. 4622/2019, άρθρα 59, 61, 62: άρθρο 59 · άρθρο 62.
- ν. 5072/2023 (Α΄ 198)· ν. 4649/2019 (Α΄ 206)· ν. 5193/2025 (Α΄ 56), άρθρο 182· ν. 4224/2013, άρθρο 1· ν. 4172/2013, άρθρο 27Α· ν. 3259/2004, άρθρο 39.
- Αστικός Κώδικας: άρθρα 342, 480–481, 487, 851, 853–858, 862.
- Οδηγίες 93/13/ΕΟΚ, 2014/17/ΕΕ, 2014/59/ΕΕ, 2021/2167, 2023/2225· Καν. (ΕΕ) 575/2013· άρθρα 107–108 ΣΛΕΕ· άρθρα 7, 47, 49 Χάρτη· άρθρο 1 ΠΠΠ ΕΣΔΑ.
- Συγκριτικά: Code civil, άρθρα 2300, 2302–2303· Codice civile, άρθρα 1944, 1956, 1957.
Γ. Νομολογία
- ΔΕΕ: Pannon (C-243/08)· Aziz (C-415/11)· Kušionová (C-34/13)· Tarcău (C-74/15)· Kotnik (C-526/14)· Gutiérrez Naranjo (C-154/15 κ.λπ., 21.12.2016)· Ibercaja (C-600/19), SPV Project 1503 (C-693/19, C-831/19), Impuls Leasing (C-725/19), Unicaja (C-869/19), 17.5.2022· WM και Sovim (C-37/20, C-601/20, 22.11.2022).
- ΣτΕ 2260–2261/2025.
Δ. Εκθέσεις και αποφάσεις
- ΔΝΤ, Greece: 2026 Article IV Consultation, παρ. 23.
- Επιτροπή, απόφαση SA.53519, C(2019) 7309, 10.10.2019.
- Επιτροπή, Τραπεζική Ανακοίνωση 2013 (2013/C 216/01)· Better Regulation Toolbox, Tool #51· Έκθεση για το Κράτος Δικαίου 2026.
- ΟΟΣΑ, Recommendation on Regulatory Policy and Governance, 2012.
- ΤτΕ: στοιχεία διαχειριστών πιστώσεων (6/2024, 6/2025)· ΕΠΑΘ 392/1/31.5.2021 (Κώδικας Δεοντολογίας).
- Eurostat: δημόσιο χρέος 2025 (€362,9 δισ., 146,1% του ΑΕΠ), πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα νοικοκυριών.
Η παρούσα Έκδοση 1 είναι ανοιχτή σε διορθώσεις. Κάθε στοιχείο που επαληθεύεται ή διορθώνεται θα σημειωθεί στην Έκδοση 2.