Σχολιάζουμε δέκα άρθρα: 212, 217, 220, 221, 222, 224, 225, 229, 231 και 244. Για πληρότητα καταγράφονται και τα υπόλοιπα άρθρα του Μέρους Η΄, καθώς και το άρθρο 90 εκτός Μέρους Η΄. Οι αριθμοί σε αγκύλες στις προτάσεις διατύπωσης, π.χ. [30] ημέρες, είναι προτεινόμενες τιμές.
Άρθρα 212–216: διαφάνεια και δευτερογενής αγορά#
Η διαφάνεια του άρθρου 10Α είναι μια πρόταση χωρίς περιεχόμενο: ο νόμος δεν ορίζει ελάχιστο περιεχόμενο και αφήνει την εξειδίκευση σε απόφαση της ΤτΕ χωρίς προθεσμία (άρθρο 223, νέα περ. η΄ της παρ. 2 του άρθρου 39).
Άρθρο 212 (νέο 10Α ν. 5072/2023)#
Παρατήρηση. Οι Ε.Δ.Α.Δ.Π. δημοσιοποιούν «τουλάχιστον σε ετήσια βάση» οικονομικά μεγέθη, χαρτοφυλάκια, αποτελέσματα και χειρισμό παραπόνων. Το ελάχιστο περιεχόμενο αφήνεται εξ ολοκλήρου σε μελλοντική απόφαση της ΤτΕ, χωρίς προθεσμία. Μέχρι τότε κάθε εταιρεία θα δημοσιεύει ό,τι κρίνει και τα στοιχεία δεν θα είναι συγκρίσιμα. Επίσης, δεν ζητείται το στοιχείο που κυριαρχεί στα σχόλια των πολιτών: το τίμημα απόκτησης των χαρτοφυλακίων έναντι της ονομαστικής αξίας.
Πρόταση διατύπωσης (προσθήκη δεύτερου εδαφίου): «Η δημοσιοποίηση γίνεται ανά χαρτοφυλάκιο και περιλαμβάνει κατ’ ελάχιστο την ονομαστική αξία και το τίμημα απόκτησης των απαιτήσεων, τις εισπράξεις, τον αριθμό ρυθμίσεων, πλειστηριασμών και μεταβιβάσεων στη δευτερογενή αγορά, καθώς και τον αριθμό και την έκβαση των παραπόνων. Η απόφαση της περ. η΄ της παρ. 2 του άρθρου 39 εκδίδεται εντός [τριών (3) μηνών] και καθορίζει ενιαίο υπόδειγμα δημοσιοποίησης σε μορφή ανοικτών δεδομένων.»
Τι υπάρχει ήδη. Το μεγαλύτερο μέρος του 10Α δεν προσθέτει τίποτα. Η σύνταξη και δημοσίευση χρηματοοικονομικών καταστάσεων είναι ήδη όρος της άδειας (άρθρο 6 παρ. 1 περ. θ΄ ν. 5072/2023) και υποχρέωση κάθε ανώνυμης εταιρείας (ν. 4308/2015, ν. 4548/2018, δημοσίευση στο Γ.Ε.ΜΗ. κατά τον ν. 4919/2022). Από αυτές, και από τις αποφάσεις της γενικής συνέλευσης, προκύπτουν τα οικονομικά μεγέθη, τα μερίσματα, οι επενδύσεις και το προσωπικό. Η διακυβέρνηση και η διαδικασία καταγγελιών είναι ήδη όροι της άδειας (περ. ε΄ και ζ΄). Νέο περιεχόμενο έχουν μόνο τα χαρτοφυλάκια και τα αποτελέσματα της διαχείρισης, και αυτά ακριβώς μένουν απροσδιόριστα.
Ορολογία. Το άρθρο απευθύνεται στις «Ε.Δ.Α.Δ.Π.» (άρθρο 4 περ. 10 ν. 5072/2023), δηλαδή στις ανώνυμες εταιρείες με έδρα στην Ελλάδα που λαμβάνουν άδεια από την ΤτΕ (άρθρο 6 παρ. 1 περ. α΄). Ο γενικός όρος του νόμου και της Οδηγίας 2021/2167 είναι «διαχειριστής πιστώσεων» (άρθρο 4 περ. 8), που καλύπτει και διαχειριστές με άδεια άλλου κράτους μέλους (άρθρα 13–14 της Οδηγίας). Ζητούμε να διευκρινιστεί αν τα άρθρα 10Α και 10Β καλύπτουν και αυτούς.
Καταγγελίες, όχι «παράπονα». Η Οδηγία 2021/2167 μιλά σε όλο το άρθρο 24 για καταγγελίες, χωρίς περιορισμό αντικειμένου, και ζητά από τις αρχές να τις επεξεργάζονται «αμέσως μόλις ληφθούν». Το άρθρο 31 ν. 5072/2023 τη μετέφερε με χαμηλότερο επίπεδο προστασίας· η πρόταση διόρθωσης είναι στο άρθρο 223.
Οι εξώδικες δηλώσεις και τα ένδικα βοηθήματα του οφειλέτη είναι άσκηση δικαιωμάτων, όχι «παράπονα». Αν η απόφαση της ΤτΕ υιοθετήσει το κριτήριο της «έκφρασης δυσαρέσκειας», με ταξινόμηση που αφήνεται στον ίδιο τον διαχειριστή, η καταγγελία για παράβαση θα δημοσιεύεται ως δείκτης εξυπηρέτησης πελατών. Και τα αποτελέσματα των καταγγελιών που δέχεται η ίδια η ΤτΕ δεν δημοσιεύονται πουθενά.
Πρόταση: «καταγγελίες» και στο 10Α. Στην απόφαση της περ. η΄: ταξινόμηση κατά τη διάταξη της οποίας προβάλλεται παράβαση, με έκβαση και χρόνο απάντησης· χωριστή δημοσιοποίηση των εξώδικων και των ένδικων βοηθημάτων.
Άρθρο 213 (νέο 10Β)#
Μεταχείριση, όχι διαχείριση (παρ. 3). Η Οδηγία 2021/2167 απαιτεί «δίκαιη και επιμελή μεταχείριση των δανειοληπτών» (fair and diligent treatment of borrowers): ως όρο της άδειας (άρθρο 5 παρ. 1 στοιχ. στ΄· άρθρο 6 παρ. 1 περ. στ΄ ν. 5072/2023), ως ρήτρα της σύμβασης διαχείρισης (άρθρο 11 παρ. 2 στοιχ. ε΄) και ως αντικείμενο εποπτείας (άρθρο 22 παρ. 1 στοιχ. η΄–θ΄). Η παρ. 3 γράφει «δίκαιη και επιμελής διαχείριση». Η επιμέλεια στη διαχείριση οφείλεται στον αγοραστή, για λογαριασμό του οποίου ενεργεί ο διαχειριστής. Η επιμέλεια στη μεταχείριση οφείλεται στον δανειολήπτη.
Ένα σχέδιο μόνο για τον πιστωτή (παρ. 2). Το ετήσιο σχέδιο στρατηγικής περιλαμβάνει εισπράξεις, κόστος και σενάρια απόδοσης, όπως η «στρατηγική ΜΕΔ» των τραπεζών (EBA/GL/2018/06). Υποβάλλεται μόνο στην ΤτΕ και δεν προβλέπει συνέπειες αν η απόδοση αποκλίνει. Λείπουν τα εύλογα μέτρα ανοχής πριν από την εκτέλεση (άρθρο 16α Οδηγίας 2008/48/ΕΚ, άρθρο 28 παρ. 1 Οδηγίας 2014/17/ΕΕ, άρθρο 35 Οδηγίας 2023/2225), η παραπομπή σε συμβουλευτική για το χρέος και δείκτες αποτελέσματος για τον δανειολήπτη.
Οι Οδηγίες εφαρμόζονται παράλληλα. Το 10Β ερμηνεύεται σύμφωνα με τις Οδηγίες και δεν μπορεί να μειώσει την προστασία τους. Η Οδηγία 2008/48/ΕΚ καταργείται από 20.11.2026, εξακολουθεί όμως να εφαρμόζεται στις υφιστάμενες συμβάσεις μέχρι τη λήξη τους (άρθρο 47 Οδηγίας 2023/2225). Η Οδηγία 2023/2225 εφαρμόζεται στις νέες συμβάσεις και είναι πλήρους εναρμόνισης (άρθρο 42). Ο καταναλωτής αντιτάσσει στον εκδοχέα κάθε ένσταση που είχε κατά του αρχικού πιστωτή (άρθρο 17 Οδηγίας 2008/48/ΕΚ· άρθρο 39 Οδηγίας 2023/2225).
Αποδοχές (παρ. 4). Η παραπομπή στα άρθρα 84 και 86 ν. 4261/2014 είναι ορθή τεχνική (ρητή παραπομπή αντί για χαρακτηρισμό ως «χρηματοδοτικού ιδρύματος»), αλλά δεν εφαρμόζεται στο κυρωτικό σύστημα (βλ. άρθρα 217–218).
Πρόταση: η παρ. 3 να μιλά για δίκαιη και επιμελή μεταχείριση των δανειοληπτών, έναντι των οποίων βαρύνει η υποχρέωση, ανεξάρτητα από τις οδηγίες του αγοραστή και τους στόχους εισπράξεων. Στο σχέδιο της παρ. 2 να προστεθούν η πολιτική εύλογης ανοχής, ο αριθμός και το είδος των ρυθμίσεων, τα κριτήρια για την ατομική κατάσταση, η παραπομπή σε συμβουλευτική και δείκτες αποτελέσματος για τον δανειολήπτη. Περίληψη του σχεδίου δημοσιεύεται μαζί με τα στοιχεία του 10Α, και η ΤτΕ δημοσιεύει ετήσια συγκριτική αξιολόγηση σχεδίου και αποτελέσματος ανά διαχειριστή.
Άρθρα 214–215 (δευτερογενής αγορά)#
Παρατήρηση. Η νέα παρ. 6Α του άρθρου 21 επιβάλλει οι πωλήσεις να γίνονται «αποκλειστικά» μέσω του διαχειριστή του πωλητή. Η παρ. 4 του ίδιου άρθρου ήδη απαιτεί διαχειριστή σε κάθε μεταγενέστερη μεταβίβαση· το 215 προσθέτει το μονοπώλιο της διαμεσολάβησης. Αυτό ενισχύει τον διαχειριστή, όχι τον οφειλέτη (μέτρο Β.5: «νομιμοποίηση πρακτικής»). Η αποκλειστικότητα δεν καλύπτει τη μεταβίβαση ομολογιών ή μετοχών του αγοραστή. Ο οφειλέτης δεν ενημερώνεται πριν από τη μεταβίβαση και δεν μαθαίνει το τίμημα.
Νομική βάση. Άρθρο 17 παρ. 2 Οδηγίας 2021/2167 (καμία πρόσθετη απαίτηση για την αγορά δικαιωμάτων πιστωτή)· άρθρο 20 (η μεταπώληση ρυθμίζεται μόνο με αναφορά)· άρθρο 3 σημ. 9 (η διαμεσολάβηση δεν είναι δραστηριότητα διαχείρισης)· αιτ. σκ. 15 (έλλειψη ανταγωνιστικής πίεσης στη διαχείριση)· άρθρο 106 παρ. 1 σε συνδυασμό με το 102 ΣΛΕΕ (MOTOE, C-49/07· ΔΕΗ, C-553/12 P). Οριοθέτηση της αγοράς: Δευτερογενής αγορά: κύρια και σχετικές αγορές.
Πρόταση 1 (προσθήκη εδαφίων στην παρ. 6Α): «Ο αγοραστής πιστώσεων που προτίθεται να μεταβιβάσει απαίτηση έναντι φυσικού προσώπου ή πολύ μικρής ή μικρής επιχείρησης γνωστοποιεί εγγράφως στον οφειλέτη, τουλάχιστον τριάντα (30) ημέρες πριν από τη μεταβίβαση, την πρόθεσή του και το τίμημα που αντιστοιχεί στη συγκεκριμένη απαίτηση. Εντός της ίδιας προθεσμίας ο οφειλέτης, ή τρίτος που αυτός ορίζει, δικαιούται να αποκτήσει την απαίτηση στο ίδιο τίμημα. Μετά τη μεταβίβαση, ο διαχειριστής γνωστοποιεί στον οφειλέτη το τίμημα και τον νέο αγοραστή.»
Πρόταση 2 (γνωστοποίηση και αναθεώρηση): «Για κάθε μεταβίβαση της παρούσας παραγράφου ο διαχειριστής γνωστοποιεί στην Τράπεζα της Ελλάδος και στην Επιτροπή Ανταγωνισμού, εντός τριάντα (30) ημερών: το τίμημα, την ταυτότητα του αποκτώντος, κάθε σχέση ελέγχου κατά την έννοια του άρθρου 5 παρ. 2 ν. 3959/2011 μεταξύ του αποκτώντος, του πωλητή και του διαχειριστή, τον αριθμό των προσφορών που υποβλήθηκαν, και αν η εντολή διαχείρισης διατηρήθηκε μετά τη μεταβίβαση. Η υποχρέωση εφαρμόζεται και στη μεταβίβαση ομολογιών ή μετοχών του αγοραστή πιστώσεων. Δύο (2) έτη μετά την έναρξη ισχύος της παρούσας, η Επιτροπή Ανταγωνισμού υποβάλλει στη Βουλή έκθεση για την επίδρασή της στον ανταγωνισμό.»
Αιτήματα προς τις αρχές: γνώμη της Επιτροπής Ανταγωνισμού πριν από την κατάθεση (άρθρο 23 παρ. 3 ν. 3959/2011)· εκτίμηση επιπτώσεων στον ανταγωνισμό στην ΑΣΡ με τον Κατάλογο Ελέγχου του ΟΟΣΑ (ερώτημα Α.1: αποκλειστικά δικαιώματα)· χαρτογράφηση των συνθηκών ανταγωνισμού (άρθρο 14 παρ. 2 περ. ιθ΄ ν. 3959/2011).
Άρθρο 216#
Χωρίς σχόλιο. Ορίζει το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών αρμόδιο για το άρθρο 24Α (πλατφόρμα ΜΕΔ).
Άρθρα 217–218: κυρώσεις και ΣτΕ 2260–2261/2025#
Εδώ βρίσκεται η σύνδεση του σχεδίου με τις αποφάσεις του ΣτΕ. Το ΣτΕ επέσημανε ότι ο ν. 4354/2015 δεν παρέπεμπε ρητά στις κυρώσεις του ν. 4261/2014 και ότι η ΤτΕ στηρίχθηκε στον χαρακτηρισμό των ΕΔΑΔΠ ως «χρηματοδοτικών ιδρυμάτων» (άρθρο 69 παρ. 1 ν. 4549/2018). Το σχέδιο δεν αγγίζει κανένα από τα δύο.
Άρθρο 217 (άρθρο 27 περ. ιστ΄ και παρ. 8 ν. 5072/2023)#
Παρατήρηση. Προστίθεται παράβαση για μη ή ανακριβή υποβολή στοιχείων και παραπομπή στο άρθρο 60 ν. 4261/2014 για τη δημοσιοποίηση των κυρώσεων. Η ρητή παραπομπή είναι η ορθή τεχνική, αλλά καλύπτει μόνο τη δημοσιοποίηση. Δεν απαντά στο ερώτημα ποια κυρωτική βάση ισχύει για τα διευθυντικά στελέχη και για τις υποθέσεις που εκκρεμούν με βάση το παλαιό πλαίσιο.
Πρόταση διατύπωσης (νέα παρ. 9 στο άρθρο 27): «Οι κυρώσεις και τα μέτρα του παρόντος επιβάλλονται αυτοτελώς στους διαχειριστές πιστώσεων και στα μέλη της διοίκησης και τα διευθυντικά στελέχη τους, ανεξάρτητα από τον χαρακτηρισμό τους κατά τον Κανονισμό (ΕΕ) 575/2013. Διατάξεις του ν. 4261/2014 εφαρμόζονται μόνο όπου ο παρών νόμος παραπέμπει ρητά σε αυτές.»
Γιατί το θέλουμε. Αν το ΔΕΕ απαντήσει ότι οι ΕΔΑΔΠ δεν είναι χρηματοδοτικά ιδρύματα, οι κυρώσεις που στηρίχθηκαν στον ν. 4261/2014 κινδυνεύουν να ακυρωθούν. Η εποπτεία που το σχέδιο «ενισχύει» θα έμενε τότε χωρίς βέβαιη βάση για τα πρόσωπα που την ασκούν στην πράξη.
Μέθοδος υπολογισμού. Βλ. και το αίτημα 1 της ενότητας «Ευθύνες και κυρώσεις» (Γενική προσέγγιση): πρόστιμα με βάση την αξία της δραστηριότητας που επηρεάστηκε, τη διάρκεια και το όφελος, κατά το πρότυπο των Κατευθυντήριων Γραμμών 2006/C 210/02, αντί για σταθερά όρια όπως το €50.000–500.000 του 37Γ.
Άρθρο 218 και διασπορά αρμοδιοτήτων#
Παρατήρηση. Το σχέδιο μοιράζει τις κυρώσεις σε δύο αρχές: στην ΤτΕ (άρθρα 27 και 63ΙΓ) και στο Υπουργείο (άρθρο 28, και 37Γ παρ. 7 μέσω της Γενικής Γραμματείας). Για την ίδια εταιρεία και τον ίδιο οφειλέτη, διαφορετικές παραβάσεις πηγαίνουν σε διαφορετική αρχή, χωρίς κανόνα συντονισμού ή αποφυγής διπλής κύρωσης.
Πρόταση: ενιαίο σημείο υποβολής καταγγελίας για τον οφειλέτη, υποχρεωτική διαβίβαση στην αρμόδια αρχή και ετήσια κοινή δημοσίευση όλων των κυρώσεων ανά διαχειριστή.
Άρθρο 220 (νέο 37Α): διαφάνεια της απαίτησης#
Το 37Α παρουσιάζεται ως νέα προσφορά στον οφειλέτη. Η πληροφόρηση που προβλέπει οφειλόταν ήδη: ο αγοραστής ή ο διαχειριστής ενημερώνει τον οφειλέτη μετά τη μεταβίβαση, πριν από την πρώτη είσπραξη και όποτε το ζητήσει (άρθρο 10 παρ. 2 Οδηγίας (ΕΕ) 2021/2167· άρθρο 15 ΓΚΠΔ). Το 37Α δεν τη συνδέει με την προβολή ή την εκτέλεση της απαίτησης, και αφήνει την πληρότητά της στην κρίση εκείνου που την οφείλει. Μαζί με το 37Β σχηματίζει ένα ενιαίο σύστημα: ο δανειστής υπολογίζει μόνος του την οφειλή (37Β) και διαχειρίζεται μόνος του την πληροφόρηση γι' αυτήν (37Α). Δεν πρόκειται για σύστημα λογοδοσίας, αλλά για δύο μηχανισμούς που ελέγχει εκείνος στον οποίο θα έπρεπε να επιβάλλονται.
Η αναστολή της τοκοφορίας (παρ. 3) είναι η μόνη πραγματική κύρωση του Μέρους Η΄. Γι' αυτό ακριβώς σχόλια της διαβούλευσης που προβάλλουν τη θέση των πιστωτών ζητούν να αρκεί η δήλωση του ίδιου του πιστωτή για να ξαναρχίσει. Το κείμενο έχει τέσσερα κενά που θα επέτρεπαν την αδρανοποίησή της.
1. Ποιον δεσμεύει (παρ. 1)#
Παρατήρηση. Η υποχρέωση βαρύνει μόνο τους «διαχειριστές πιστώσεων». Ο οφειλέτης που το δάνειό του διαχειρίζεται ακόμη από την τράπεζα ή από πιστωτικό ίδρυμα υπό ειδική εκκαθάριση μένει εκτός.
Πρόταση: στην παρ. 1, «Οι διαχειριστές πιστώσεων» να γίνει «Οι πιστωτές, συμπεριλαμβανομένων των πιστωτικών ιδρυμάτων και των πιστωτικών ιδρυμάτων υπό ειδική εκκαθάριση, και οι διαχειριστές πιστώσεων». Η παρ. 6 του 37Β ήδη απαριθμεί όλους αυτούς τους φορείς.
2. Τα έγγραφα της μεταβίβασης (παρ. 1)#
Παρατήρηση. Ο κατάλογος δεν περιλαμβάνει τα έγγραφα που αποδεικνύουν ποιος είναι ο δικαιούχος και με ποια εξουσιοδότηση ενεργεί ο διαχειριστής. Είναι το στοιχείο που αμφισβητείται συχνότερα στις ανακοπές (ενεργητική νομιμοποίηση).
Πρόταση (νέα περ. ε΄): «ε) τα έγγραφα που αποδεικνύουν τη μεταβίβαση της συγκεκριμένης απαίτησης και την ανάθεση της διαχείρισής της, με τα στοιχεία καταχώρισής τους και το απόσπασμα που αφορά την απαίτηση του οφειλέτη.»
3. Η επανεκκίνηση της τοκοφορίας (παρ. 4)#
Παρατήρηση. Ένα σχόλιο πιστωτών ζητά η τοκοφορία να ξαναρχίζει με υπεύθυνη δήλωση μόνο του πιστωτή, με το επιχείρημα ότι ο οφειλέτης μπορεί να αρνηθεί καταχρηστικά να υπογράψει. Τότε η κύρωση γίνεται διαδικαστική λεπτομέρεια που ελέγχει ο ίδιος ο κυρωμένος: την πληρότητα τη βεβαιώνει ο υπόχρεος και η κύρωση χάνει κάθε αποτρεπτικό αποτέλεσμα. Η ανησυχία για καταχρηστική άρνηση υπογραφής είναι θεμιτή και απαντάται με λειτουργικό μηχανισμό, όχι με κατάργηση της κύρωσης.
Πρόταση διατύπωσης (προσθήκη στην παρ. 4): «Αν ο οφειλέτης δεν υπογράψει την επιστολή ούτε διατυπώσει εγγράφως ειδικές αντιρρήσεις για τα στοιχεία που λείπουν εντός [15] ημερών από την παραλαβή, η χορήγηση θεωρείται πλήρης. Αν υποβληθούν αντιρρήσεις, η τοκοφορία παραμένει σε αναστολή έως ότου η διαφορά κριθεί από τον Έλληνα Χρηματοοικονομικό Μεσολαβητή ή από την Τράπεζα της Ελλάδος.»
4. Η «πληρότητα» του συστήματος πληροφόρησης (παρ. 2 και 7)#
Παρατήρηση. Αν ο διαχειριστής δηλώσει ότι τα στοιχεία είναι «διαθέσιμα και πλήρη» στο σύστημα του άρθρου 13 παρ. 7, η υποχρέωση θεωρείται εκπληρωμένη (παρ. 2) και ο οφειλέτης δεν μπορεί πλέον να υποβάλει νέο αίτημα, χωρίς χρονικό όριο (παρ. 7). Η κρίση για την πληρότητα ανήκει μόνο στον υπόχρεο. Επίσης, η προθεσμία των 45 ημερών είναι μεγαλύτερη από τον ένα μήνα του άρθρου 12 παρ. 3 ΓΚΠΔ για όσα από τα στοιχεία είναι προσωπικά δεδομένα.
Πρόταση: (α) η παρ. 7 να εφαρμόζεται μόνο αν ο οφειλέτης δεν αμφισβητήσει την πληρότητα κατά τον μηχανισμό της παρ. 4 και να οριστεί χρονικό όριο όπως στην παρ. 8· (β) η προθεσμία να εναρμονιστεί με τον ΓΚΠΔ (30 ημέρες).
Σχόλια στη διαβούλευση: 1 (πιστωτές, παρ. 4).
Άρθρο 221 (νέο 37Β): ανώτατο όριο οφειλής#
Το άρθρο επεκτείνει το όριο του άρθρου 39 ν. 3259/2004 σε όλες τις απαιτήσεις, αλλά με τις παρ. 5 και 11 και με το πεδίο της παρ. 2 του άρθρου 221 αφαιρεί με το ένα χέρι ό,τι δίνει με το άλλο. Είναι το άρθρο με τα περισσότερα σχόλια (8).
Τον επανυπολογισμό τον κάνει ο ίδιος ο δανειστής. Έτσι αντιστρέφεται το βάρος της απόδειξης: σε σύστημα διαφάνειας ο δανειστής αποδεικνύει πώς γεννήθηκε η απαίτησή του· εδώ ο οφειλέτης καλείται να αποδείξει γιατί ο υπολογισμός είναι εσφαλμένος, συχνά χωρίς πρόσβαση στα πρωτογενή στοιχεία. Και το όριο νομιμοποιεί ό,τι βρίσκεται κάτω από αυτό, ακόμη και τόκους που γεννήθηκαν από χρόνια αδράνειας του ίδιου του δανειστή (ΑΚ 249–250, 281, 300).
1. Καμία επιστροφή (παρ. 5)#
Παρατήρηση. Η παρ. 4 μετρά όλες τις παλαιές καταβολές στον επανυπολογισμό, αλλά η παρ. 5 ορίζει ότι όσα καταβλήθηκαν «δεν αναζητούνται και δεν επιστρέφονται». Η διατύπωση δεν διακρίνει δύο κατηγορίες:
- απαιτήσεις που ήταν ήδη μέσα στα όρια του άρθρου 39 παρ. 4 ν. 3259/2004 ή του άρθρου 30 ν. 2789/2000, όπου η υπερβάλλουσα καταβολή ήταν ήδη αχρεωστήτως καταβληθείσα και η αξίωση επιστροφής έχει ήδη γεννηθεί·
- απαιτήσεις που υπάγονται για πρώτη φορά στο όριο.
Για την πρώτη κατηγορία, η παρ. 5 μπορεί να διαβαστεί ως κατάργηση αξιώσεων που ήδη υπάρχουν. Αυτό συνιστά επέμβαση στην περιουσία (άρθρο 17 Συντάγματος, άρθρο 1 Πρώτου Προσθέτου Πρωτοκόλλου ΕΣΔΑ). Συγχρόνως συγκρούεται με το 37Α παρ. 6 του ίδιου του σχεδίου, που διατηρεί ρητά την «αναζήτηση αχρεωστήτως καταβληθεισών παροχών».
Πρόταση διατύπωσης (αντικατάσταση παρ. 5): «Ποσά που έχουν καταβληθεί πέραν των ορίων της παρ. 1 συμψηφίζονται αυτοδικαίως με άλλες απαιτήσεις του ίδιου δικαιούχου κατά του ίδιου οφειλέτη ή εγγυητή. Η παρούσα δεν θίγει αξιώσεις επιστροφής που έχουν γεννηθεί βάσει του άρθρου 39 ν. 3259/2004 ή του άρθρου 30 ν. 2789/2000 πριν από την έναρξη ισχύος του παρόντος.»
2. Το πεδίο χωρίζει τους οφειλέτες (άρθρο 221 παρ. 2)#
Παρατήρηση. Το όριο εφαρμόζεται μόνο σε οφειλές με καθυστέρηση τουλάχιστον 90 ημερών κατά την έναρξη ισχύος ή μετά. Ο οφειλέτης που ρύθμισε ένα ήδη διογκωμένο υπόλοιπο και πληρώνει κανονικά μένει, κατά τη διατύπωση, εκτός. Ο ίδιος ο τίτλος του Μέρους («Προστασία συνεπών οφειλετών») εισάγει μια διάκριση που εδώ λειτουργεί αντίστροφα, και προσκρούει στην αρχή της ισότητας (άρθρο 4 παρ. 1 Σ). Ζητούμε να καταργηθεί η έννοια του «συνεπούς οφειλέτη» (βλ. άρθρο 222). Επιπλέον, το πεδίο βρίσκεται σε αυτοτελή παράγραφο του νομοσχεδίου και δεν θα εμφανίζεται στο κείμενο του 37Β (το σχόλιο διαβούλευσης για «λανθασμένη αρίθμηση» είναι ανακριβές, αλλά εντοπίζει σωστά το πρόβλημα).
Πρόταση: να διαγραφεί η παρ. 2 του άρθρου 221 και να προστεθεί στο ίδιο το 37Β: «Το παρόν καταλαμβάνει κάθε απαίτηση, ανεξάρτητα από το αν βρέθηκε ή βρίσκεται σε καθυστέρηση, έχει ρυθμιστεί ή εξυπηρετείται.»
3. Η επανεκκίνηση των τόκων (παρ. 11)#
Παρατήρηση. Μετά τον επανυπολογισμό ο εκτοκισμός σταματά, αλλά ξαναρχίζει «με την έκδοση διαταγής πληρωμής ή με την άσκηση αγωγής». Δεν λέγεται αν οι νέοι τόκοι υπόκεινται στο ίδιο όριο. Αν όχι, μια νέα διαταγή πληρωμής αρκεί για να ξαναρχίσει η διόγκωση.
Πρόταση (προσθήκη στην παρ. 11): «Το ανώτατο όριο της παρ. 1 ισχύει και για τους τόκους που παράγονται μετά την επανεκκίνηση, συμπεριλαμβανομένων των τόκων επιδικίας.»
4. Η εκτέλεση (παρ. 9–10)#
Παρατήρηση. Σχόλια που προβάλλουν τη θέση πιστωτών και διαχειριστών ζητούν περιορισμούς ώστε να μην υπάρξει «κύμα ανακοπών». Το επιχείρημα αντιστρέφει αίτιο και αποτέλεσμα. Οι ανακοπές δεν γεννιούνται από το όριο· γεννιούνται από απαιτήσεις που προβάλλονται χωρίς πλήρη τεκμηρίωση, με επανυπολογισμό που κάνει μονομερώς ο ενδιαφερόμενος. Το όριο ισχύει αυτοδικαίως· αν ο επισπεύδων δεν περιορίσει την εκτέλεση ούτε γνωστοποιήσει το νέο ποσό, η ανακοπή του άρθρου 933 ΚΠολΔ είναι το μόνο μέσο του οφειλέτη, και ο περιορισμός της θα ήταν περιορισμός της δικαστικής προστασίας (άρθρο 20 παρ. 1 Σ, άρθρο 47 Χάρτη). Το ΔΕΕ έχει κρίνει ασύμβατη με την Οδηγία 93/13/ΕΟΚ εθνική διαδικασία εκτέλεσης που δεν επιτρέπει στον οφειλέτη να προβάλει αποτελεσματικά την προστασία της (Aziz, C-415/11, 14.3.2013). Ο δρόμος για λιγότερες δίκες είναι η πλήρης αναλυτική κατάσταση πριν από την εκτέλεση (σχόλιο στο άρθρο 220): ό,τι αποδεικνύεται δεν αμφισβητείται.
Πρόταση (προσθήκη στην παρ. 10): «Η μη συμμόρφωση με τις παρ. 9 και 10 θεμελιώνει λόγο ανακοπής και αναστολής της εκτέλεσης, τα δε δικαστικά έξοδα βαρύνουν τον επισπεύδοντα.»
5. Τίμημα απόκτησης#
Παρατήρηση. Τέσσερα σχόλια οφειλετών ζητούν το όριο να υπολογίζεται στο τίμημα αγοράς της απαίτησης και όχι στο αρχικό κεφάλαιο. Ο δημόσιος διάλογος για αυτό δεν μπορεί να γίνει χωρίς δεδομένα, γιατί το τίμημα δεν δημοσιοποιείται.
Πρόταση: δημοσιοποίηση του τιμήματος ανά χαρτοφυλάκιο (βλ. άρθρο 212) και υποχρέωση της ΤτΕ να υποβάλει μέσα σε [12] μήνες έκθεση για τη σχέση εισπράξεων και τιμήματος απόκτησης. Δεν προτείνουμε συγκεκριμένο πολλαπλασιαστή.
6. Ορολογία (παρ. 6)#
Η παρ. 6 αναφέρει «Εταιρείες Διαχείρισης Απαιτήσεων από Δάνεια και Πιστώσεις» και όχι «διαχειριστές πιστώσεων». Να προστεθούν οι διαχειριστές και οι αγοραστές πιστώσεων του ν. 5072/2023.
Άρθρο 222 (νέο 37Γ): ο «συνεπής» οφειλέτης και η προστασία κατά τη διάρκεια ρύθμισης#
Το σχέδιο χρησιμοποιεί τον «συνεπή οφειλέτη» στον τίτλο του Μέρους Η΄, του Κεφαλαίου Α΄ και του 37Γ, χωρίς να τον ορίζει. Κατά την παρ. 1 του 37Γ, η προστασία ισχύει «καθ' όλη τη διάρκεια ισχύος ρύθμισης οφειλής, εφόσον ο οφειλέτης τηρεί τους όρους της ή η μη καταβολή μίας ή περισσότερων δόσεων οφείλεται αποκλειστικά στη μη χορήγηση από τον πιστωτή ή τον διαχειριστή πιστώσεων των αναγκαίων στοιχείων» πληρωμής.
1. Η έννοια του «συνεπούς» οφειλέτη#
Παρατήρηση. Ζητούμε να καταργηθεί η έννοια του «συνεπούς οφειλέτη», που το σχέδιο εισάγει στον τίτλο του Μέρους Η΄, του Κεφαλαίου Α΄ και του 37Γ, και η προστασία του άρθρου να καταλαμβάνει κάθε οφειλέτη. Η έννοια δεν είναι ουδέτερος χαρακτηρισμός. Χωρίζει τους οφειλέτες σε δύο κατηγορίες και αμβλύνει συλλογικά την προστασία θεμελιωδών δικαιωμάτων που οφείλεται σε όλους:
- Τα θεμελιώδη δικαιώματα δεν εξαρτώνται από τη συμπεριφορά πληρωμής. Η προστασία της κατοικίας (άρθρο 7 Χάρτη· ΔΕΕ, Kušionová, C-34/13), η αποτελεσματική δικαστική προστασία (άρθρο 20 παρ. 1 Σ, άρθρο 47 Χάρτη) και η προστασία από καταχρηστικούς όρους, που ο δικαστής εξετάζει και αυτεπαγγέλτως (Οδηγία 93/13/ΕΟΚ· ΔΕΕ, Pannon, C-243/08), ανήκουν σε κάθε οφειλέτη, και πρώτα σε εκείνον που δεν πληρώνει επειδή αμφισβητεί την απαίτηση. Η ιδιότητα του «συνεπούς» τα μετατρέπει σε ανταμοιβή συμπεριφοράς.
- Αντιδιαστολικά, δημιουργεί την κατηγορία του «ασυνεπούς» οφειλέτη, με μειωμένη προστασία, χωρίς αντικειμενικό και εύλογο κριτήριο διάκρισης (άρθρο 4 παρ. 1 Σ, άρθρα 20 και 21 Χάρτη). Το σχέδιο χρησιμοποιεί μάλιστα τη διάκριση και αντίστροφα: με το άρθρο 221 παρ. 2 αποκλείει από το ανώτατο όριο του 37Β όποιον εξυπηρετεί ρύθμιση χωρίς να βρεθεί σε καθυστέρηση 90 ημερών. Η «συνέπεια» άλλοτε προστατεύει και άλλοτε αποκλείει· σε κάθε περίπτωση χωρίζει.
- Η συνέπεια δεν είναι ιδιότητα που ορίζει ο νόμος· είναι κρίση του δικαστηρίου για τη συμπεριφορά και των δύο μερών καθ' όλη τη διάρκεια της σχέσης. Ο Αστικός Κώδικας δεν αρκείται ούτε για την υπερημερία στη μη καταβολή· απαιτεί ευθύνη του οφειλέτη (ΑΚ 342) και ελέγχει τη συμπεριφορά του δανειστή (ΑΚ 281, 300, 349 επ.). Η παρ. 1 του 37Γ αντικαθιστά αυτή την κρίση με ένα αντικειμενικό κριτήριο («τηρεί τους όρους της») και με μία μόνο, «αποκλειστική», δικαιολόγηση: ότι ο πιστωτής δεν χορήγησε τα στοιχεία πληρωμής. Αντιδιαστολικά, κάθε άλλη αιτία μη καταβολής, ακόμη και η δικαστική αμφισβήτηση της απαίτησης, αίρει την προστασία, και το αν συντρέχει το βεβαιώνει ο ίδιος ο πιστωτής.
- Οι απαιτήσεις αυτές ανάγονται σε συμβάσεις είκοσι ετών και αποτελούν αντικείμενο εκκρεμών ή μελλοντικών δικών. Νομοθετικός χαρακτηρισμός της συνέπειας θα λειτουργούσε ως κριτήριο για την έκβασή τους (άρθρα 20 παρ. 1 και 26 Σ, άρθρο 6 ΕΣΔΑ).
Πρόταση:
- (α) να διαγραφεί ο όρος «συνεπής οφειλέτης» από τους τίτλους του Μέρους Η΄, του Κεφαλαίου Α΄, του άρθρου 222 και του νέου 37Γ· ο τίτλος του 37Γ να γίνει «Προστασία του οφειλέτη από ενέργειες είσπραξης κατά τη διάρκεια ρύθμισης οφειλής»·
- (β) η παρ. 1 να καταλαμβάνει κάθε οφειλέτη με ρύθμιση σε ισχύ, εκτός αν ο πιστωτής αποδείξει ότι η ρύθμιση δεν τηρείται από υπαιτιότητα του οφειλέτη· να διαγραφεί η λέξη «αποκλειστικά» και να καλύπτεται κάθε μη καταβολή για την οποία ο οφειλέτης δεν έχει ευθύνη (ΑΚ 342) ή υπάρχει υπερημερία του δανειστή·
- (γ) ερμηνευτική ρήτρα: «Οι διατάξεις του παρόντος Μέρους δεν εισάγουν κριτήριο για την κρίση της συμπεριφοράς των μερών και δεν θίγουν την εκτίμηση του δικαστηρίου κατά τα άρθρα 281, 288, 300 και 342 ΑΚ σε εκκρεμείς ή μελλοντικές δίκες. Η μη υπαγωγή στο παρόν δεν δημιουργεί τεκμήριο σε βάρος του οφειλέτη.»·
- (δ) να διαγραφεί το άρθρο 221 παρ. 2, ώστε το ανώτατο όριο του 37Β να ισχύει για κάθε απαίτηση (βλ. σχόλιο στο άρθρο 221).
2. Η πίεση για αφαίρεση της προστασίας#
Το 37Γ είναι η μόνη διάταξη του Μέρους Η΄ που προστατεύει πράγματι τον οφειλέτη κατά τη διάρκεια της ρύθμισης, και γι' αυτό είναι η πιο εκτεθειμένη. Σχόλια της διαβούλευσης που προβάλλουν τη θέση των πιστωτών ζητούν ήδη να αφαιρεθούν η αυτοδίκαιη ακυρότητα και η αυτοδίκαιη αναστολή της παρ. 2, με το επιχείρημα ότι ο υπάλληλος του πλειστηριασμού δεν είναι δικαιοδοτικό όργανο. Η διαπίστωση ότι λείπει δικονομικός μηχανισμός έχει βάση· το συμπέρασμα δεν έχει. Η απάντηση είναι μηχανισμός με αντικειμενικά κριτήρια, που μεταφέρει το βάρος σε εκείνον που επισπεύδει, όχι αφαίρεση της προστασίας. Ο οφειλέτης που εξυπηρετεί ρύθμιση και κινδυνεύει να χάσει την κατοικία του από πλειστηριασμό που δεν έπρεπε να γίνει δεν μπορεί να παραπέμπεται σε δίκη με προθεσμίες που ίσως έχουν ήδη λήξει.
3. Αυτοδίκαιη ακυρότητα και αναστολή (παρ. 2)#
Παρατήρηση. Η ακυρότητα πράξεων εκτέλεσης κατά τον ΚΠολΔ κηρύσσεται με ανακοπή του άρθρου 933, μέσα στις προθεσμίες του άρθρου 934. Η διατύπωση «αυτοδικαίως άκυρη» δεν λέει αν αυτές οι προθεσμίες ισχύουν. Επίσης, ο υπάλληλος του πλειστηριασμού «ενημερώνεται», αλλά δεν ορίζεται από ποιον, με ποια έγγραφα και με ποια ευθύνη.
Πρόταση διατύπωσης (αντικατάσταση του τρίτου και τετάρτου εδαφίου): «Ο οφειλέτης καταθέτει στον υπάλληλο του πλειστηριασμού τη σύμβαση ρύθμισης και τα αποδεικτικά καταβολής των δόσεων. Ο υπάλληλος του πλειστηριασμού αναστέλλει υποχρεωτικά τη διενέργεια και ειδοποιεί τον επισπεύδοντα, χωρίς να κρίνει επί της ουσίας και χωρίς ευθύνη του. Ο πλειστηριασμός συνεχίζεται μόνο με δικαστική απόφαση που εκδίδεται με τη διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων μετά από αίτηση του επισπεύδοντος. Η ακυρότητα του πρώτου εδαφίου προτείνεται οποτεδήποτε, χωρίς τις προθεσμίες του άρθρου 934 ΚΠολΔ.»
Έτσι το βάρος αναστρέφεται: δεν αποδεικνύει ο οφειλέτης στο δικαστήριο ότι πλήρωνε, αλλά ο επισπεύδων ότι η ρύθμιση δεν τηρήθηκε.
4. Ο πλειστηριασμός που έχει ήδη γίνει#
Παρατήρηση. Η παρ. 3 γ΄ υποχρεώνει τον πιστωτή να «αποκαταστήσει κάθε δικονομική και πραγματική συνέπεια». Δεν λέει τι γίνεται όταν το ακίνητο έχει ήδη κατακυρωθεί, δηλαδή στη σοβαρότερη περίπτωση.
Πρόταση: ρητή πρόβλεψη ότι, αν υπερθεματιστής είναι ο ίδιος ο επισπεύδων ή συνδεδεμένη με αυτόν εταιρεία (π.χ. REOCO), η κατακύρωση ακυρώνεται και το ακίνητο επανέρχεται· σε κάθε άλλη περίπτωση, ο οφειλέτης δικαιούται αποζημίωση τουλάχιστον ίση με την εμπορική αξία του ακινήτου, χωρίς να απαιτείται υπαιτιότητα.
5. Μη μηνιαίες δόσεις (παρ. 3)#
Παρατήρηση. Ο υπολογισμός «πέντε μηνιαίων δόσεων» δεν εφαρμόζεται σε ρυθμίσεις με τριμηνιαίες ή εξαμηνιαίες δόσεις (σχόλιο διαβούλευσης).
Πρόταση: «Σε ρυθμίσεις με δόσεις άλλης περιοδικότητας, ως μηνιαία δόση νοείται το αντίστοιχο μηνιαίο ποσό και η παράταση υπολογίζεται σε πέντε (5) μήνες.»
Σχόλια στη διαβούλευση: 2 (πιστωτές ή συμβολαιογράφοι· servicer).
Νέο άρθρο: ένας οφειλέτης απέναντι σε έναν διαχειριστή#
Παρατήρηση. Το 37Γ προστατεύει από «ενέργειες είσπραξης» μόνο τον «συνεπή» οφειλέτη. Τρία προβλήματα αφορούν κάθε οφειλέτη:
- Η επικοινωνία. Ο ν. 3758/2009 εφαρμόζεται στους διαχειριστές μόνο εν μέρει (άρθρο 13 παρ. 1 περ. δ΄ ν. 5072/2023)· το όριο είναι μία όχληση ανά δεύτερη ημέρα για κάθε φορέα χωριστά (άρθρο 144 ν. 4938/2022)· οι αναπάντητες κλήσεις και οι κλήσεις από αλλεπάλληλους αριθμούς δεν ελέγχονται· η ηχογράφηση, που θεσπίστηκε υπέρ του οφειλέτη, λειτουργεί στην πράξη υπέρ του καλούντος.
- Ο κατακερματισμός. Ο ίδιος διαχειριστής χωρίζει τις απαιτήσεις του ίδιου οφειλέτη ανά αγοραστή: δέχεται 5.000 ευρώ για απαίτηση 50.000 του αγοραστή Α και καμία μείωση για άλλη απαίτηση 50.000 του αγοραστή Β. Η διαφορά δεν οφείλεται στον οφειλέτη αλλά στην οικονομία κάθε αγοραστή. Ο κατακερματισμός περνά και στη δίκη: πολλές ανακοπές για τον οφειλέτη, οικονομία κλίμακας για τον διαχειριστή.
- Το προνόμιο χωρίς το αντίκρισμά του. Η διαχείριση κατά τον νόμο περιλαμβάνει επαναδιαπραγμάτευση, καταγγελίες και ενημέρωση (άρθρο 4 περ. 11 ν. 5072/2023). Τα προνόμια (άδεια, νομιμοποίηση ιδίω ονόματι κατά την ΑΠ Ολ 1/2023, αποκλειστικότητα) δόθηκαν για ολόκληρη τη λειτουργία. Ο διαχειριστής δεν μπορεί να είναι ένας όταν εκτελεί και δύο όταν διαπραγματεύεται.
Νομική βάση. Οδηγία 2005/29 (Gelvora, C-357/16· Παράρτημα Ι σημεία 25–26· άρθρα 2, 5 παρ. 2, 7, 8–9 δ΄· άρθρο 3 παρ. 9)· Οδηγία 2021/2167, άρθρα 5 παρ. 1 στ΄, 10 παρ. 1, 11 παρ. 2 δ΄–ε΄· ν. 5072/2023, άρθρο 13 παρ. 2· εύλογη ανοχή (2008/48 άρθρο 16α, 2014/17 άρθρο 28, 2225 άρθρο 35)· ΓΚΠΔ, άρθρα 15 παρ. 3 και 21· ΑΚ 214, 281, 288· άρθρο 47 Χάρτη. Η αρχή της ενότητας: ακόμη και το ποινικό δίκαιο δεν αθροίζει ποινές, αλλά επιβάλλει συνολική ποινή και επιτρέπει τη συγχώνευση.
Οι πρακτικές του Παραρτήματος Ι που αφορούν τα ΜΕΔ: σημεία 1, 3, 4, 5, 7, 10, 12, 18, 20, 21, 22, 25, 26, 29, 31· η συμπεριφορά του σημείου 27 μέσω του άρθρου 9 δ΄.
Πρόταση: νέες περιπτώσεις 13–20 στο άρθρο 5 ν. 3758/2009· επέκταση του άρθρου 6 παρ. 7 στους διαχειριστές· ρήτρα ενιαίας εξέτασης στη σύμβαση διαχείρισης (νέα περ. ια΄ άρθρου 14 παρ. 2)· νέο άρθρο 13Α ν. 5072/2023: μία επικοινωνία τον μήνα ανά οφειλέτη για όλες τις απαιτήσεις, μη αναγνώριση, γραπτή επικοινωνία, δηλωμένοι αριθμοί, λήψη ηχογραφήσεων, νόμιμη καταγραφή από τον οφειλέτη, ένα σημείο επικοινωνίας, ενιαία εξέταση με αιτιολογία ανά αγοραστή, συγχώνευση ρυθμίσεων, ενιαίο δικόγραφο ή υποχρεωτική συνεκδίκαση.
Άρθρα 223–225: εξουσιοδοτήσεις, «Ηρακλής», πρόταση πριν από τον πλειστηριασμό#
Άρθρο 223 (άρθρο 39 παρ. 2 ν. 5072/2023)#
Παρατήρηση. Η εξειδίκευση των άρθρων 10Α και 10Β αφήνεται σε αποφάσεις της ΤτΕ, χωρίς προθεσμία. Ως τότε, η διαφάνεια του άρθρου 212 μένει χωρίς περιεχόμενο.
Πρόταση: προθεσμία έκδοσης [τριών μηνών] από τη δημοσίευση του νόμου για τις περ. η΄ έως ι΄ και δημόσια διαβούλευση του σχεδίου απόφασης.
Νέο άρθρο: καταγγελίες των δανειοληπτών (άρθρο 31 ν. 5072/2023)#
Παρατήρηση. Το άρθρο 31 ν. 5072/2023 μεταφέρει το άρθρο 24 της Οδηγίας 2021/2167 με τρεις αποκλίσεις, και οι τρεις εις βάρος του δανειολήπτη:
- Όρος. Η Οδηγία γράφει «καταγγελίες» σε όλο το άρθρο· ο νόμος «παράπονα» για όσες απευθύνονται στον διαχειριστή (παρ. 1–2), ενώ στο άρθρο 6 παρ. 1 περ. ζ΄ τις ονομάζει «καταγγελίες».
- Αντικείμενο. Η Οδηγία δεν το περιορίζει (παρ. 1: «τις καταγγελίες των δανειοληπτών»· παρ. 3: «σχετικά με τους αγοραστές πιστώσεων, τους διαχειριστές πιστώσεων και τους παρόχους πιστωτικών υπηρεσιών»). Ο νόμος το περιορίζει σε «παραβάσεις του παρόντος Μέρους». Αβέβαιο μένει αν καλύπτονται ο υπολογισμός της οφειλής, η άρνηση εύλογων μέτρων ανοχής, οι καταχρηστικοί όροι και οι αθέμιτες πρακτικές.
- Χρόνος. Η Οδηγία: «αμέσως μόλις ληφθούν». Ο νόμος: «σε εύλογο χρόνο».
Νομική βάση. Άρθρο 288 παρ. 3 ΣΛΕΕ· σαφής και ακριβής μεταφορά (C-361/88)· σύμφωνη ερμηνεία μέχρι τη διόρθωση (Pfeiffer, C-397/01 έως C-403/01).
Πρόταση: νέο άρθρο του σχεδίου που αντικαθιστά το άρθρο 31: «καταγγελίες» χωρίς περιορισμό αντικειμένου· βεβαίωση παραλαβής από τον διαχειριστή εντός 5 εργάσιμων και αιτιολογημένη απάντηση εντός 15 (κατ' εξαίρεση 35), κατά το πρότυπο του άρθρου 101 της Οδηγίας 2015/2366· επεξεργασία από τις αρχές που αρχίζει αμέσως και ολοκληρώνεται εντός τριών μηνών· ενημέρωση του καταγγέλλοντος πριν από την αρχειοθέτηση· η εκκρεμοδικία να μην αποτελεί λόγο αρχειοθέτησης· ετήσια δημοσίευση των καταγγελιών ανά αγοραστή και διαχειριστή, με ταξινόμηση κατά τη διάταξη που φέρεται ότι παραβιάστηκε. Ο όρος «καταγγελίες» να ισχύσει σε όλο τον ν. 5072/2023, και στο άρθρο 4 περ. 11 γ΄.
Άρθρο 224 (νέο 14Α ν. 4649/2019, «Ηρακλής»)#
Παρατήρηση. Ο ετήσιος έλεγχος καλύπτει μόνο αμοιβές και έξοδα. Ο ελεγκτής «ορίζεται σύμφωνα με τα ισχύοντα», που σημαίνει ότι στην πράξη τον επιλέγει ο ελεγχόμενος. Δημοσιεύεται μόνο περίληψη, ενώ η πλήρης έκθεση πηγαίνει στην Επιτροπή Παρακολούθησης Εγγυήσεων και στην ΤτΕ, όχι στη Βουλή. Ο έλεγχος δεν εξετάζει αυτό που ενδιαφέρει τον φορολογούμενο: πόσο απέχουν οι εισπράξεις από το επιχειρηματικό σχέδιο και πόσο πλησιάζει η κατάπτωση της εγγύησης.
Πρόταση διατύπωσης (αντικατάσταση παρ. 2 και 4):
- «Ο ελεγκτής ορίζεται από την Επιτροπή Παρακολούθησης Εγγυήσεων του άρθρου 17 και αμείβεται από τον διαχειριστή. Ο έλεγχος περιλαμβάνει, πέραν των αμοιβών και εξόδων, την απόκλιση των εισπράξεων από το επιχειρηματικό σχέδιο, την τήρηση της σειράς προτεραιότητας πληρωμών και την εκτίμηση του κινδύνου κατάπτωσης της εγγύησης.»
- «Η πλήρης έκθεση υποβάλλεται και στην αρμόδια διαρκή επιτροπή της Βουλής.»
Άρθρο 225 (άρθρο 182 ν. 5193/2025)#
Παρατήρηση. Το νέο κείμενο προσθέτει εξαιρέσεις από την υποχρέωση πρότασης ρύθμισης πριν από τον πλειστηριασμό:
- Η υποχρέωση δεν υπάρχει αν ο οφειλέτης δεν έχει εγγραφεί στο ηλεκτρονικό σύστημα του πιστωτή και δεν απάντησε σε αίτημα στοιχείων. Η προστασία εξαρτάται από ψηφιακή εγγραφή, κάτι που αποκλείει ηλικιωμένους και ψηφιακά αποκλεισμένους.
- Υποβάλλεται μόνο «άπαξ», όχι στους επαναλαμβανόμενους πλειστηριασμούς.
- Δεν ορίζεται συνέπεια αν ο πιστωτής δεν υποβάλει πρόταση.
Πρόταση διατύπωσης (νέο τελευταίο εδάφιο): «Η υποβολή της πρότασης αποτελεί προϋπόθεση του κύρους του πλειστηριασμού. Η παράλειψή της θεμελιώνει λόγο ανακοπής κατά το άρθρο 933 ΚΠολΔ και αναστολής της εκτέλεσης. Η μη εγγραφή του οφειλέτη στο σύστημα πληροφόρησης δεν απαλλάσσει τον πιστωτή, εφόσον η πρόταση μπορεί να επιδοθεί με δικαστικό επιμελητή.»
Σχόλια στη διαβούλευση: κανένα στα άρθρα 223–225.
Άρθρα 226–242 (Μέρος ΓΑ΄, άρθρα 63Α–63ΙΣΤ): διμερής ρύθμιση#
Η διαδικασία έχει προθεσμίες και αυτόματη σήμανση των εκπρόθεσμων υποθέσεων (63ΙΔ), που είναι θετικά. Η ουσία της πρότασης όμως μένει στον δανειστή, καμία αρχή δεν κρίνει τις επιμέρους διαφορές, και η συμφωνία γίνεται εκτελεστός τίτλος κατά του οφειλέτη και των εγγυητών.
1. Η ρύθμιση ως εκτελεστός τίτλος (άρθρο 231, 63Ε παρ. 3–4)#
Παρατήρηση. Η σύμβαση ρύθμισης γίνεται εκτελεστός τίτλος (άρθρο 904 παρ. 2 ζ΄ ΚΠολΔ) «για το σύνολο των αναφερομένων απαιτήσεων» και επιτρέπει συντηρητική κατάσχεση και προσημείωση. Ο οφειλέτης που υπογράφει για να σωθεί από τον πλειστηριασμό κινδυνεύει να θεωρηθεί ότι αναγνώρισε ολόκληρη την απαίτηση. Αυτό περιλαμβάνει ποσά πάνω από το όριο του 37Β, άκυρους όρους, παραγραμμένα κονδύλια και αμφισβητούμενη ενεργητική νομιμοποίηση. Η διαδικασία προστασίας μετατρέπεται έτσι σε μηχανισμό εξυγίανσης των απαιτήσεων.
Πρόταση διατύπωσης (νέα παρ. 5 στο 63Ε): «Η κατάρτιση της σύμβασης ρύθμισης δεν συνιστά αναγνώριση της αρχικής απαίτησης ούτε παραίτηση από ένσταση ή αξίωση του οφειλέτη ή του εγγυητή, ιδίως για την ενεργητική νομιμοποίηση του δανειστή, την εφαρμογή του άρθρου 37Β και την ακυρότητα όρων. Η εκτελεστότητα της παρ. 3 αφορά μόνο τις δόσεις που ορίζονται στη σύμβαση ρύθμισης.»
2. Κριτήρια της πρότασης και προκαταβολή 15% (άρθρο 229, 63Γ παρ. 4)#
Παρατήρηση. «Κατάλληλη, βιώσιμη και τεκμηριωμένη» είναι η ίδια αόριστη έννοια του Κώδικα Δεοντολογίας, χωρίς μετρήσιμο κριτήριο. Η προκαταβολή «έως 15% επί του κεφαλαίου» νομιμοποιεί την υφιστάμενη πρακτική (μέτρο Α.4) και η απαλλαγή από αυτήν είναι δυνητική («δύναται»). Σχόλιο της διαβούλευσης ζητά το 15% να υπολογίζεται επί της ρυθμιζόμενης οφειλής και προστασία για τα ΑμΕΑ.
Πρόταση:
- «Η δόση της πρότασης δεν υπερβαίνει το διαθέσιμο εισόδημα του νοικοκυριού μετά την αφαίρεση των εύλογων δαπανών διαβίωσης (63Β περ. α΄).»
- «Η προκαταβολή υπολογίζεται επί της οφειλής μετά τον επανυπολογισμό του άρθρου 37Β και δεν ζητείται από οφειλέτες που πληρούν τα κριτήρια ευάλωτου οφειλέτη, συμπεριλαμβανομένων γονέων και φροντιστών ατόμων με αναπηρία.» Έτσι μπαίνει στο κείμενο και το μέτρο Α.8, που λείπει.
3. Ασυμμετρία προθεσμιών (άρθρα 229–230, 63Γ–63Δ)#
Παρατήρηση. Ο δανειστής έχει 3 μήνες για να απαντήσει και μία αναστολή για συμπλήρωση. Ο οφειλέτης έχει 1 μήνα για να απαντήσει· αν δεν απαντήσει, η διαδικασία τελειώνει (63Δ παρ. 2) και μπορεί να ξανακάνει αίτηση «μία και μόνο φορά» (παρ. 3). Το άρθρο 244 παρ. 3 επιτρέπει ρητά νέα αίτηση για δάνεια που πέρασαν από τη ΔΕΚ του Κώδικα Δεοντολογίας. Μετά όμως την πρώτη αίτηση στη νέα διαδικασία δεν υπάρχει δεύτερη, ακόμη κι αν αλλάξει ουσιωδώς η οικονομική κατάσταση του οφειλέτη.
Πρόταση: προθεσμία απάντησης του οφειλέτη [2 μηνών]· η προθεσμία αναστέλλεται αν ο οφειλέτης προσφύγει στον Χρηματοοικονομικό Μεσολαβητή· η παρ. 3 να επιτρέπει νέα αίτηση όταν μεταβληθεί ουσιωδώς η οικονομική κατάσταση.
4. Προστασία μόνο της κύριας κατοικίας (άρθρο 235, 63Θ παρ. 2)#
Παρατήρηση. Κατά τη διαπραγμάτευση απαγορεύεται μόνο η εκτέλεση στην κύρια κατοικία. Αντίθετα, όταν η υπόθεση γίνει εκπρόθεσμη, το άρθρο 63ΙΔ παρ. 2 β΄ απαγορεύει κάθε νέο μέτρο εκτέλεσης. Δεν υπάρχει λόγος ο οφειλέτης που διαπραγματεύεται κανονικά να έχει λιγότερη προστασία από αυτόν που περιμένει εκπρόθεσμη απάντηση.
Πρόταση: η απαγόρευση της παρ. 2 να καλύπτει κάθε νέο μέτρο αναγκαστικής εκτέλεσης, όπως το 63ΙΔ παρ. 2 β΄, και να αναστέλλει τον ήδη ορισμένο πλειστηριασμό της κύριας κατοικίας.
5. Καμία αρχή δεν κρίνει τη διαφορά (άρθρα 238 και 241)#
Παρατήρηση. Η ΤτΕ δεν επιλαμβάνεται εξατομικευμένων διαφορών (63ΙΒ παρ. 2, 63ΙΕ παρ. 2) και ο Μεσολαβητής μόνο διαμεσολαβεί. Μια «αιτιολογημένη απόρριψη» με τυποποιημένη αιτιολογία δεν ελέγχεται από κανέναν, εκτός από το δικαστήριο.
Πρόταση: ο Έλληνας Χρηματοοικονομικός Μεσολαβητής να εκδίδει αιτιολογημένη γνώμη για το αν η απόρριψη ή η πρόταση πληροί τα κριτήρια του 63Γ παρ. 4· η γνώμη διαβιβάζεται στην ΤτΕ και μπορεί να προσκομιστεί στο δικαστήριο. Η αυτόματη σήμανση του 63ΙΔ να επεκταθεί και σε απόρριψη χωρίς αιτιολογία.
6. Πεδίο και κυρώσεις (άρθρα 227, 239, 242)#
Παρατήρηση. Το 63Α παρ. 1 καλύπτει και «χρηματοδοτικά ιδρύματα» της περ. 22 του άρθρου 3 ν. 4261/2014, δηλαδή την έννοια του άρθρου 4 παρ. 1 σημ. 26 Καν. 575/2013 που εκκρεμεί στο ΔΕΕ. Το 63ΙΓ εφαρμόζει για τους «λοιπούς δανειστές» το άρθρο 153 παρ. 1 ν. 4261/2014. Επιπλέον, το ποια δάνεια υπάγονται στη διαδικασία το ορίζει τελικά απόφαση της ΤτΕ (63ΙΣΤ περ. θ΄), όχι ο νόμος.
Πρόταση: το πεδίο να ορίζεται στον νόμο (κάθε δάνειο ή πίστωση φυσικού προσώπου και μικρομεσαίας επιχείρησης), και η κυρωτική βάση για κάθε κατηγορία δανειστή να είναι αυτοτελής, όπως προτείνουμε στο άρθρο 217.
Σχόλια στη διαβούλευση: 226 (1, οφειλέτες: ΑμΕΑ, τεκμαρτό εισόδημα, 15%), 234 (1, οφειλέτες: πρόσβαση σε νέο δανεισμό).
Άρθρα 243–245 και 376 παρ. 3: μετάβαση από τον Κώδικα Δεοντολογίας#
Η νέα διαδικασία αντικαθιστά τον Κώδικα Δεοντολογίας του ν. 4224/2013 (άρθρο 245), αλλά το κείμενο αφήνει δύο κενά στη μετάβαση και ένα νομοτεχνικό λάθος.
1. Κενό μέχρι τις αποφάσεις της ΤτΕ#
Παρατήρηση. Το Κεφάλαιο Β΄ ισχύει τρεις μήνες μετά τη δημοσίευση (άρθρο 376 παρ. 3). Η λειτουργία του όμως εξαρτάται από αποφάσεις της ΤτΕ χωρίς προθεσμία (63ΙΣΤ: δικαιολογητικά, ελάχιστο περιεχόμενο πρότασης, πεδίο). Αν ο Κώδικας καταργηθεί πριν εκδοθούν, ο οφειλέτης μένει χωρίς εφαρμόσιμη διαδικασία. Επίσης, η φράση «από την έναρξη ισχύος του παρόντος» στο άρθρο 245 δεν λέει αν εννοεί τον νόμο ή το Κεφάλαιο Β΄.
Πρόταση: «Η κατάργηση του παρόντος ισχύει από την έναρξη ισχύος των αποφάσεων των περ. α΄, β΄ και θ΄ του άρθρου 63ΙΣΤ, οι οποίες εκδίδονται εντός [δύο (2) μηνών] από τη δημοσίευση. Μέχρι τότε εξακολουθεί να εφαρμόζεται ο Κώδικας Δεοντολογίας.»
2. Νομοτεχνικό λάθος (άρθρο 244 παρ. 2)#
Παρατήρηση. Η παρ. 2 παραπέμπει στην «παρ. 1 του άρθρου 63Α» για την ειδοποίηση του οφειλέτη. Η ειδοποίηση ρυθμίζεται στην παρ. 1 του άρθρου 63Γ· το 63Α παρ. 1 ορίζει το πεδίο.
Πρόταση: «παρ. 1 του άρθρου 63Α» → «παρ. 1 του άρθρου 63Γ». Επίσης, η παρ. 2 αφορά μόνο οφειλέτες χωρίς ενεργή ρύθμιση· να ενημερώνονται και οι ρυθμισμένοι για τα δικαιώματα των άρθρων 37Α–37Γ.
3. Τι χάνεται με τον Κώδικα#
Παρατήρηση. Ο Κώδικας Δεοντολογίας (ΕΠΑΘ 392/1/2021) περιέχει και κανόνες πέραν της διαδικασίας. Το σχέδιο δεν λέει αν αυτοί οι κανόνες διατηρούνται.
Πρόταση: ρητή διάταξη ότι οι κανόνες προστασίας του Κώδικα διατηρούνται ως ελάχιστο επίπεδο στις αποφάσεις του 63ΙΣΤ.
Εκτός Μέρους Η΄: Άρθρο 90 (ΑΕΔΟΕΕ) και Άρθρο 3#
Δύο σχόλια του κλάδου των funds στο άρθρο 90 ζητούν από τον νομοθέτη δηλωτικούς χαρακτηρισμούς, δηλαδή την ίδια τεχνική που οδήγησε στις ΣτΕ 2260–2261/2025. Σχολιάζουμε στο άρθρο 90 με παραπομπή στο γενικό μας σχόλιο.
1. ΑΕΔΟΕΕ ως διαχειριστές τιτλοποιημένων απαιτήσεων#
Τι ζητείται. Η «εξυπηρέτηση οντοτήτων ειδικού σκοπού για τιτλοποίηση» (νέα υποπερ. εε΄ του άρθρου 6 ν. 4209/2013) να εξομοιωθεί ρητά με τον «διαχειριστή μεταβιβαζόμενων απαιτήσεων» του ν. 3156/2003.
Θέση μας. Αν γίνει δεκτό, οι ΑΕΔΟΕΕ θα μπορούν να διαχειρίζονται τιτλοποιημένα δάνεια νοικοκυριών χωρίς άδεια διαχειριστή πιστώσεων και εκτός των άρθρων 37Α–37Γ και 63Α–63ΙΣΤ. Το ίδιο το σχέδιο απαγορεύει στους ΟΕΕ που δανειοδοτούν να διαχειρίζονται πιστώσεις προς καταναλωτές (νέα παρ. 4Ζ). Προτείνουμε: «Η διαχείριση απαιτήσεων που εμπίπτουν στον ν. 5072/2023 ασκείται μόνο από αδειοδοτημένους διαχειριστές πιστώσεων, ανεξάρτητα από τη δομή της τιτλοποίησης.»
2. «Η δανειοδότηση από ΟΕΕ δεν είναι δραστηριότητα πιστωτικού ιδρύματος»#
Θέση μας. Ο χαρακτηρισμός μιας δραστηριότητας κατά τον Καν. 575/2013 κρίνεται από το ενωσιακό δίκαιο, όχι από εθνική δήλωση. Αυτό ακριβώς έθεσε σε αμφισβήτηση το ΣτΕ για τον «προς άρση κάθε αμφιβολίας» χαρακτηρισμό των ΕΔΑΔΠ (άρθρο 69 ν. 4549/2018). Δεν συνιστούμε νέες δηλωτικές διατάξεις έως ότου απαντήσει το ΔΕΕ.
Άρθρο 3 (σημείωση)#
Ένα σχόλιο οφειλέτη ζητά αναδρομική προστασία της πρώτης κατοικίας. Είναι εκτός του αντικειμένου του άρθρου 3, αλλά ενισχύει τη θέση μας για την επανόρθωση του παρελθόντος. Δεν υποβάλλουμε σχόλιο εκεί.